Ο Δανεισμός στη Γνώση

Του Δημήτρη Καραλή

Εάν παρατηρήσουμε τα διάφορα παράσιτα κι άλλα μικροσκοπικά σκαθάρια στη φύση, διαπιστώναμε πως όλα τους δανείζονται έτοιμη τροφή από μεγαλύτερα όντα για θρέψη κι ανάπτυξη. Ψύλλοι, ψείρες, κουνούπια, βδέλλες τσιμπούρια και πολλά άλλα, ροφάνε ξένο αίμα ασταμάτητα όπου και όποτε τα δοθεί η ευκαιρία. Το ίδιο φαινόμενο συνεχίζεται και στο φυτικό βασίλειο. Περικοκλάδες, κισσοί, φασολιές, ντοματιές κι άλλα ζαρζαβατικά, δανείζονται παρόμοια εξωγενές στηρίγματα για υγιεινότερη ανάπτυξη και καλύτερη παραγωγή.

Στις βιβλιοθήκες βλέπουμε τους ανθρώπους να κάνουν κι αυτοί το ίδιο πράμα. Όλοι ψάχνουν υπομονετικά ανάμεσα σ’ άσπρες και παλιοκιτρινωπές σελίδες να αποστάξουν τροφή για τη διανοητική τους ανάπτυξη. Η νερό-χωμάτινη πύρινη σβούρα που μας φιλοξενεί πάνω στο φλοιό της, ροφά κι αυτή φως και ζεστασιά από λαμπρότερο αστέρι για τη βιολογική εξέλιξη πάνω στα αφράτα της στήθια. Κάθε υγιής και απεδούκλιτος[1] νοητικά άνθρωπος, γίνεται ακούραστος λαμπαδηδρόμος στον αγώνα της ελευθερίας. Όλοι δανειζόμαστε κάτι και το ανασυνθέτομε με το δικό μας τρόπο για τις προσωπικές ανάγκες. Σαν τα επιδέξια μελίσσια, που ενώ ρουφάν σκέτο ανθόνερο από μυρωδάτα φύλλα και λουλούδια, το ανασυνθέτουν σε νόστιμο μέλι για τροφή τους στην κυψέλη αργότερα.

Το πάρε δώσε συνεχίζεται απανταχού, σε αλφάβητο, λογοτεχνία, θέατρο, σκέψη, στοχασμό, γλυπτική, ζωγραφική, αθλητισμό, μουσική, χορό, δόγματα, παράδοση, νοοτροπία, ενδυμασία, μαγειρική, καλλιέργεια και σ’ αμέτρητα άλλα πράματα. Το γερασμένο δάσος σαπίζοντας, δανείζει το κορμί του σε πλούσια κοπριά να ταΐσει τα νεώτερα δενδρύλλια. Όμοια και η ανθρώπινη σκέψη πεθαίνοντας, αφήνει πίσω της νοητικά γιοφύρια να διαβούν οι μελλοντικές γενιές λιγάκι παραπέρα.

Ομπρός……! κράζουν οι αμέτρητες φωνές των προγόνων μας, πάρτε τη νοητική σκυτάλη μας και προωθείσθε την ποιο πάνω και παρέκει. Όλοι οφείλομε να βάλομε πλάτη στον ιερό αγώνα που λέγεται λευτεριά κι αλήθεια. Ο ποιητής μιλά για αγάπη που πίσω βρίσκεται η αλήθεια, και ο φιλόσοφος μιλά για αλήθεια που πίσω βρίσκετε η αγάπη’. Και οι δυο τους δουλεύουν για τον ίδιο ιερό σκοπό, αλλά από διαφορετική γωνιά. Αντάμα τρυγούν το νοητικό τους αμπελώνα για να αποστάξουν το πνευματικό νέκταρ.

“Να, ποια είναι η ύψιστη γήινη αποστολή μας”, λέει ο Νίκος Καζαντζάκης, “να προωθήσομε την παρακαταθήκη των προγόνων μας ανανεωμένη ποιο πάνω και μακρύτερα”.

Δεν φτάνει να αναπαράγομε το γένος μοναχά μπροστά σαν τα κατώτερα όντα, αλλά και να το προωθήσουμε πνευματικά ψηλότερα.

«Όποιος δανείζεται γνώση απ’ τον όμοιό του», λέει ο Burke, «διπλασιάζει τη δική του, κι όταν δανείζετε απ’ τον ανώτερο του, αναβαθμίζεται νοητικά στο επίπεδο με τον δανειστή του».

Η γνώση είναι ελεύθερη για όλους, μόνο που χρειάζεται ώριμη αντίληψη και επίμονο μεράκι να συγκομισθεί σωστά. Τίποτα δεν είναι καινούργιο στη ζωή, όλα είναι αναζωπυρωμένα κάρβουνα του παρελθόντος. Κάθε καινούργια ανακάλυψη είναι και μια παλαιά ανανεωμένη συνέχεια. Σαν το πρωτόγονο ξύλινο αλέτρι που εξελίχτηκε αγάλι σε μηχανοκίνητο τρακτέρ σήμερα. Η αρχική ιδέα είναι πάντοτε η ίδια, αλλά ανανεώνεται και τελειοποιείται συνέχεια χωρίς τελειωμό.

Διαβάζοντας τις σκέψεις του Πλάτωνα, συναντάμε ανανεωμένες ιδέες του Όμηρου, Ηράκλειτου, Πυθαγόρα, Αναξαγόρα και Σωκράτη. Διαβάζοντας τους Φράγκους στοχαστές Rabelais και Montaigne, ανακαλύπτομε τη γλυκιά φωνή του Πλούταρχου. Διαβάζοντας τη χριστιανική βίβλο, βλέπουμε την Πλατωνική θεωρία αναμορφωμένη σε θρησκευτικό δόγμα.

Ο τολμηρός δανείζεται γενναία και το ντύνει με το δικό του χρώμα για μελλοντική αποθήκευση. Πρόοδος σημαίνει να ανασυνθέτομε το παρελθόν με το παρόν και να το προωθούμε καλύτερο μπροστά για τις μελλοντικές γενιές μας. Κάθε στοχαστής κουβαλά μαζί και την προσωπική βιβλιοθήκη του, κι όταν αφουγκραζόμαστε τις πελεκημένες σκέψεις του, αναρωτιόμαστε με θαυμασμό και πόθο.

Ποια αξιόλογα κιτάπια, άραγε, ωρίμασαν τα μελίγγια του τόσο ζηλευτά; Σαν να αντικρίζομε τον Παρθενώνα και ποθούμε να δούμε τους δημιουργούς του, Καλλικράτη, Ικτίνο και Φειδία.

“Libri thesaurus anima” ‘τα βιβλία είναι ο θησαυρός της ψυχής, λέγανε οι Ρωμαίοι. Χωρίς τα βοηθητικά βιβλία, η ανθρωπότητα σήμερα θα ‘ταν σχεδόν υποανάπτυκτη σε πρωτόγονη μορφή. Είναι τα νοητικά αρχεία των αιώνων, που κάθε στοχαστής δανείζεται να επεξεργαστεί και συμπληρώνει κάτι παραπάνω.

Εάν ο παράδεισος δεν έχει καθόλου βιβλία, τότε σίγουρα κανένας στοχαστής δεν θα ‘θελε να πάει χαρούμενος εκεί μέσα. Τι δουλειά έχει η μέλισσα στη στεγνή έρημο; αφού η στείρα αμμουδιά της δεν προσφέρει ούτε σταγόνα ανθόνερο για να μετατραπεί σε μέλι.

‘Το διάβασμα προσφέρει νοητικό πλούτο, το γράψιμο λογοτεχνική ακρίβεια, και η κουβέντα εκφραστική ετοιμότητα’.

Διαβάζομαι να μάθομε, – γράφομε να τελειοποιηθούμε και μιλάμε για να εκφραστούμε. Αξιολογούμαστε το πως σκεπτόμαστε, μας ευγνωμονούν για ότι χρήσιμο γράφομε, και αγαπιόμαστε το πως κουβεντιάζομε. Ανοίγοντας το στόμα μας, φανερώνομε συνάμα και τη διανοητική μας στάθμη.

Μιλώντας αδιάκοπα στον Αριστοτέλη κάποτε ένας Αθηναίος πολυλογάς, σταμάτησε απότομα βλέποντας την απάθεια στο πρόσωπο του Σταγειραίου στοχαστή.

Συγγνώμη δάσκαλε…..λέει, φαίνεται σε κούρασα λιγάκι με τη μακρά μου ομιλία! Α… μπα……. μην ανησυχείς, του απαντά ο Αριστοτέλης, δεν σ’ άκουγα τι έλεγες.

Δεν είναι άραγε το διανοητικό μας μέστωμα αξιοζήλευτη αρετή και πολύτιμη τροφή για την αναπτυσσόμενη ανθρωπότητα;

Δρ Δημήτρης Καραλής
Νότιος Αφρική


[1] Απεδούκλιτος, προέρχεται απ’ τη λέξη «πεδούκλι» που χρησιμοποιούσαν οι καβαλάρηδες στα άλογα τα βράδια, δένοντας τα δυο μπροστινά τους πόδια, χαμηλά, για να μην απομακρύνονται από κοντά τους όταν αυτοί κοιμόνταν.  Πεδούκλι, είναι μια χοντρή τριχιά ή χοντρή αλυσίδα.  Εδώ παρομοιάζεται με τον άνθρωπο που είναι διανοητικά περιορισμένος απ’ τα θρησκευτικά και κοινωνικά καταστημένα. Με αλλά λόγια είναι αιχμάλωτος αλανών σκέψεων και φοβάται να πάρει ανεξάρτητες πρωτοβουλίες.

Leave your Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>