Ιάκωβος Πολυλάς

Share

Ιάκωβος Πολυλάς, ο ένθερμος υποστηρικτής του Διονύσιου Σολωμού

Πιπίνα Δ.Έλλη
(Dr Pipina D. Elles)
Απόσπασμα από την μελέτη,
Η διαμάχη του Πολυλά-Ζαμπέλιου
για το έργο του Σολωμού στο ρομαντικό πλαίσιο
(Μελέτες Τόμος Β’ 2016)

Please Login or Register to see the link.Ο Πολυλάς κατατάσσει τον Σολωμό στους Ρομαντικούς ποιητές. Κατά την άποψή του, ρομαντικός είναι ο ποιητής που ακολουθεί “την μυστηριώδη φωνή” της φύσης, είναι ευαίσθητος, αγαπά το ωραίο, το αληθές, τη γλώσσα της φυλής του, είναι διορθωτής της κοινωνίας του, θανάσιμος εχθρός της υποκρισίας, της μικροσοφίας και της ψευδοσοφίας. Ότι χρησιμοποιεί επιπλέον το συναίσθημα και την φαντασία και εκφράζει με τη γλώσσα του, τα συναισθήματα της ψυχής του, τα ένδον, το θυμοειδές. Τα στοιχεία που αποδίδει ο λόγιος στον Σολωμό, είναι χαρακτηριστικά.

Επιπλέον καταθέτει ότι καθώς το πνεύμα που επικρατεί αυτή την περίοδο στην Ελλάδα, δεν υποστηρίζει άλλη ποίηση από εκείνη που σχετίζεται με τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων  και την ανεξαρτητοποίησή τους, η ρομαντική ποίηση υποχρεώνεται να περιοριστεί στο περιθώριο της λογοτεχνικής έκφρασης. Λέει σχετικά στα ΠρολεγόμεναPlease Login or Register to see the link.: “Η ωφέλεια είναι το μέγα είδωλον του καιρού το οποίον όλαις οι δύναμες βιάζονται να υπηρετούν και όλοι οι νόες να προσκυνούνε.  Εις τούτη τη χοντρή ζυγαριά κανένα βάρος δεν έχει η πνευματική αξία…”  Στην ίδια σελίδα συμπληρώνει: “Ο Σολωμός δεν εσυνηθούσε να θεατρινίζει τα εθνικά του φρονήματα…”, φέρει δε ως παράδειγμα το ποίημά του Σολωμού Ελεύθεροι ΠολιορκημένοιPlease Login or Register to see the link., όπου η Ελλάδα παρουσιάζεται με τα “θεϊκά της γνωρίσματα”.  Ο Πολυλάς χαρακτηρίζει ετούτο το ποίημα, ως “το κυριώτερο” του Σολωμού, επιδιώκοντας μάλιστα να υπογραμμίσει την αγάπη του ποιητή προς κάθε τι ελληνικό, αναφέρει τη φράση του σε ένα “ιδιόγραφο”Please Login or Register to see the link.: “Κλείσε μέσα ’ς την ψυχή σου την Ελλάδα και θα αισθανθής \ μέσα σου να λαχταρίζη κάθε είδους μεγαλείο”.

Αναφερόμενος στη μελέτη των κλασσικών κειμένων από τον Σολωμό, ο Πολυλάς υποστηρίζει ότι ο ποιητής έσκυψε με αγάπη επάνω στα ομηρικά κείμενα και μέσα σε αυτά “…εύρισκε το αθάνατο παράδειγμα της αρχαίας Τέχνης”. Ο Σολωμός, θεωρούσε τον ποιητή Αισχύλο, ως τον πρόδρομο της ρομαντικής ποίησης, εθαύμαζε τον Σοφοκλή για την τελειότητα του έργου του και χαρακτήρισε τον Ευριπίδη ως τον ποιητή του πάθους.  Αναφέρει μάλιστα ο Πολυλάς, ότι ο Σολωμός ξεχώρισε από τα ομηρικά έπη και χαρακτήρισε ως αριστούργημα, την ραψωδία του “Κύκλωπος”, όπου επιδεικνύεται η επιβολή της νοημοσύνης επί της ύλης.

Στην προσπάθειά του ο Πολυλάς, να τεκμηριώσει τις απόψεις του για τον Σολωμό, ως ρομαντικού ποιητήPlease Login or Register to see the link., αναφέρει στα ‘Προλεγόμενα’, το περαιτέρω απόσπασμα από τα πεζά κείμενα του ποιητή: “Η τέχνη σιωπηλή λατρεύει την Φύσι, και τούτη ως ανταμοιβή της μακρυνής  αγάπης, εβάλθηκε γυμνή να χορεύη εμπροστά της.  Εκείναις αι Μορφαίς αντιχτύπησαν εις τον νουν της Τέχνης και αυτή ταις εχάρισε των ανθρώπων”. Κάνει λόγο για ρυθμική “δύναμη”, την οποία χαρακτηρίζει ως “αντηχητική” στους Ύμνους του ΣολωμούPlease Login or Register to see the link.,  κατεξοχή “ενεργητική” στον “Λάμπρο” και “σχεδόν μουσικοειδή εις τον Κρητικόν”. Ετούτη η ρυθμική δύναμη, που χαρακτηρίζει την ποίηση του Σολωμού, φτάνει στο ανώτατο όριο της αρμονίας, στα “ύστερα ποιήματά του”.

Σε σχέση με την τεχνική του στίχου του Σολωμού, ο Πολυλάς, αφενός κάνει λόγο για τον ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο που ο ποιητής χρησιμοποιεί στον “Κρητικό” και στο Β’ σχέδιο του άσματος “Ελεύθεροι πολιορκημένοι” και αφετέρου για τον οχτάστιχο στον “Λάμπρο”, υπογραμμίζοντας έτσι την ελληνικότητα του ποιητή. Η συνεκφώνηση άλλωστε ή η συνίζηση που απαντούν στους στίχους του Σολωμικού έργου, είναι φαινόμενα που απαντούν στα Βυζαντινά κείμενα και στη δημώδη ποίηση του ελληνικού λαού, και εκ του ασφαλούς πλέον, τα ανωτέρω φαινόμενα δεν είναι “ιταλισμός”, όπως προφανώς ισχυρίζεται ο Ζαμπέλιος. Με τη χρήση μάλιστα της προσωδίας, τονίζει ο Πολυλάς, ο Σολωμός αποδεικνύει την ικανότητά του, του ποιητή και την φαντασία του. Με απαράμιλλη για την εποχή του απλότητα και με ξεχωριστή επιτυχία (ο Σολωμός), συνδυάζει το επικό και το λυρικό είδος και ετούτο το φαινόμενο του συνδυασμούPlease Login or Register to see the link., ο Πολυλάς το αποκαλεί ελληνική ποίηση.

Ο Πολυλάς για να ενισχύσει τις απόψεις του επί της ελληνικότητας του έργου του Σολωμού, αναφέρεται σε μία περίπτωση, κατά την οποία, ένας φίλος, έχοντας υποδείξει στον Ζακύνθιο δημιουργό τη συγγραφή ποίησης με πατριωτικό περιεχόμενο, κατά το αναμενόμενο εκείνη την χρονική περίοδο, παίρνει την ακόλουθη απάντηση από τον Σολωμό: “Το έθνος πρέπει να μάθη να θεωρή Εθνικό ότι είναι αληθές”.  Με το παραπάνω παράδειγμα ο Πολυλάς υποστηρίζει όχι απλά τη θεματογραφία αλλά και το γλωσσικό ιδίωμα των έργων του Σολωμού, που επέκρινε ο Ζαμπέλιος. Η αντίληψη και το πνεύμα της εποχής, δεν υποστήριζε άλλη ποίηση, παρά εκείνη που σχετιζόταν με τον αγώνα της ανεξαρτητοποίησηςPlease Login or Register to see the link., τονίζει ο Πολυλάς και συμπληρώνει ότι “ξένος ήταν ο Σολωμός για την φιλολογική κατάσταση του τόπου του και ξένος έπρεπε να μείνει”Please Login or Register to see the link..

Είναι επίσης γεγονός ότι παρά την ξένη εκπαίδευσή του ο Σολωμός, είχε έμφυτη μέσα του την αγάπη για την ελληνική γλώσσα, την “πνιμμένην εις το σκότος της αμαθείας και της δουλείας”Please Login or Register to see the link.. Πρόδρομοι του Σολωμού ως προς το γλωσσικό ιδίωμα, υπήρξαν οι Ηπειρώτες Λυρικοί, Χριστόπουλος και Βηλαράς.  Όπως υποστηρίζει ο Πολυλάς, ο Σολωμός, στερούμενος προτύπου λαμπρών, Ελλήνων συγχρόνων του, ώστε να μπορεί να ακολουθήσει κάποια σχολή, έπρεπε να αγωνιστεί για τις επιδόσεις του στη Λογοτεχνία.  Η αγάπη του προς την ελληνική γλώσσα, την οποία ο Γάλλος μελετητής Φωρριέλ το 1824, ονόμασε “την ωραιότερη των ευρωπαϊκών γλωσσών”Please Login or Register to see the link., η ενθάρρυνση του Τρικούπη να επιδοθεί ετούτος στη “νέα” για τον ποιητή, ελληνική φιλολογία, η είσοδός του στον “λαμπρό κύκλο” του Φώσκολου, τον ώθησαν στη δημιουργία έργων όπως, Η τρελλή μάνα, Τα δύο αδέλφιαPlease Login or Register to see the link., οι ΎμνοιPlease Login or Register to see the link., Ελεύθεροι πολιορκημένοι, Κρητικός και άλλα. Εκτός από τα παραπάνω ποιήματα του Σολωμού, διακρίνονται και άλλα όπως, Το όνειροPlease Login or Register to see the link., που ο Πολυλάς το θεωρεί “αριστούργημα της σοβαρής Σατυρικής”, και που διαφέρει από εκείνη της “Σατυρικής του γελαστικού”, που αντιπροσωπεύεται από ποιήματα όπως, Το ιατροσυμβούλιο και Η Πρωτοχρονιά.

 

Βιβλιογραφία-Βοηθήματα

Δημαράς Κωνσταντίνος Θ.,  Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, τρίτη έκδοση, Ίκαρος, 1964.

‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά, Ζαμπελίου, επιμέλεια Κίτσος Ανδρέας Θ. – Μυλωνάς, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, ΑΘΗΝΑ 1980 (Σειρά: Νέα Ελληνική, Κριτική 1).

Στάης Εμμανουήλ, Κριτική, Ο Λάμπρος του Σολωμού, (Έγραψεν Εμαμανουήλ Στάης, Κυθήριος, τον Ιανουάριον του 1853, Αθήνησι,, εκ του Τυπογραφείου Χ.Ν. Φιλαδέλφεως, {Παρ’ τη Πύλη της αγοράς, αριθ. 420, 1855}).

Τωμαδάκης Νικόλαος Β., Σολωμού Άπαντα, Εισαγωγή, Κείμενα, Μεταφράσεις, Γλωσσάριο, Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 1969.

Please Login or Register to see the link. Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, (Προλεγόμενα του Πολυλά, σ. 76.

Please Login or Register to see the link. σχέδιο Γ’,  Απόσπασμα 1,  Τωμαδάκης Ν. Β., Σολωμού Άπαντα, Εισαγωγή, Κείμενα, Μεταφράσεις, Γλωσσάριο, Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 1969.

., σ. 187.

Please Login or Register to see the link. [3] σ. 76).

Please Login or Register to see the link. Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, (Προλεγόμενα του Πολυλά, ο. π.,  σ.79).

Please Login or Register to see the link. Ο Πολυλάς αναφερόμενος στο άσμα του Σολωμού: “Ύμνος εις την Ελευθερίαν”, θεωρεί ότι είναι “σοφό και αρμονικώτατον άσμα”, αυτόθι, (Προλεγόμενα του Πολυλά, ο.π., σ. 61).

Please Login or Register to see the link. Εννοεί τον δεκατετράστιχο.

Please Login or Register to see the link. Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, (Προλεγόμενα του Πολυλά, ο. π., σ. 51).

Please Login or Register to see the link. Αυτόθι, σ. 54.

Please Login or Register to see the link. Αυτόθι,  σ. 53.

Please Login or Register to see the link. Αυτόθι, σ. 61.

Please Login or Register to see the link. Σύμφωνα με τον  Πολυλά, τα αποσπάσματα, XVIII και XIX από το ποίημα  Ο Λάμπρος (1826), του Σολωμού,  είναι “ηθικό με μέρη όπου εικονίζετο ο εθνικός αγώνας”, και το συγκρίνει με το έργο Μακβέθ, του Σαίκσπηρ.

Please Login or Register to see the link.Ύμνος εις την ελευθερίαν και Ύμνος εις τον θάνατο του Λόρδου Βύρωνος.

Please Login or Register to see the link. Χρόνος της σύνθεσής του: 1826-1827.

2 Replies to “Ιάκωβος Πολυλάς”

  1. Εξαιρετικό δοκίμιο και παρα πολύ εκπαιδευτικό.
    Κατά σύμπτωση αυτό τον καιρό ασχολήθηκα κι εγώ λίγο με το έργο του Διονυσίου Σολωμού, μετά από μια εκπομπή που παρακολούθησα στην tv, όπου μάλλον προσπαθούσαν να πλασάρουν κάποιες αρνητικές και απόκρυφες πτυχές της ζωής του, για λόγους ανεξήγητους. Και ποιοι; Οι μηδαμινοί κι οι τιποτένιοι. Όσοι δηλαδή αντί να αγωνιστούν να ανέβουν επίπεδο οι ίδιοι, προσπαθούν να κατεβάσουν το επίπεδο των άλλων. Και βέβαια μέσω λιβελλογραφημάτων να γίνουν και κάπως γνωστοί.
    Μπράβο Πιπίνα, παρα πολύ ωραίο και κατατοπιστικό το κείμενό σου. Και… επίκαιρο.
    Με υπόληψη
    Άρις Αντάνης

  2. Ευχαριστώ Άρι…
    ο Σολωμός είναι από τους αγαπημένους μου!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *