Ο γείτονας γνωρίζει

Share

Ροδιές κατάφορτες λυγίζουν καθώς σείονται,
στημένες πίσω από τους πλεγμένους φράχτες,
φυλακίζονται στα μισοπεσμένα ψήγματα της μνήμης
θέλοντας να την πνίξουν.

Οι λασπωμένοι δρόμοι ελίσσονται αδιάβατοι
σαν η νεροποντή φτάσει απρόσμενα,
δέκτες της θύμησης μιας άγνωστης μάνας
με βήμα γοργό να τους διαβαίνει. Continue reading “Ο γείτονας γνωρίζει”

Λίγα λουλούδια

Share

Λίγα λουλούδια σήμερα σου έστειλα μητέρα
ο κήπος είναι νοερός, τα άνθη απ’ την καρδιά,
τα φρόντιζα πολύ καιρό γι’ αυτή εδώ τη μέρα
σκεπτόμενος την όψη σου και τα ροζέ γυαλιά.

Κόκκινα, μωβ και κίτρινα, θυμίζουν τ’ όνομά σου
άσπρες γαρδένιες κι άρωμα που έστειλα για σένα
να το μυρίζεις γελαστή ανάσα εσύ γλυκειά μου
και να μου στείλεις μιαν ευχή που βρίσκομαι στα ξένα. Continue reading “Λίγα λουλούδια”

Στον καναπέ της ανεργίας

Share

Καυτός ο καφές που πίνω σήμερα
κι όλο τα χείλη μου καίει,
κρύος ο καφές μου χτες
κι η σκέψη μου είχε παγώνει
σαν τα θετά κι ένθετα λόγια που δεν σώζουν.

Είναι και ταραγμένος ο καφές που πίνω σήμερα
ιδιαίτερα ταραγμένος μέσα στο φλιτζάνι,
γέμισε φουσκάλες γύρω στο χείλος
που τόσο πονούν κι αμέσως σκάζουν
αναβλύζοντας μια βαθύρριζη αγωνία. Continue reading “Στον καναπέ της ανεργίας”

Εκεί που κλείνει ένα ωραίο βιβλίο

Share

«Υστερόγραφα μιας διαδρομής»

ΛΙΓΑ… ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΑ
ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΟΥΚΑΚΗ

ysterografa-doukakisΤα ευάριθμα σχόλια που θα ακολουθήσουν για ένα βιβλίο που με εντυπωσίασε,  αρχικά  για τη «γαλήνια» εξωτερική εμφάνισή του – τα εξώφυλλα – και φυσικά  για  τα  68 κείμενα και τα  21 «Φραγμέντα», που  φιλοξενούνται στις  160 σελίδες του, δεν είναι… κριτική.

Πρόκειται για απλές εντυπώσεις ενός αναγνώστη, που είχε την τύχη να τα διαβάσει και να τα χαρεί.

Ο κάθε απλός άνθρωπος νομίζω έχει τα δικά του κριτήρια για να σχολιάσει κάποιο έργο. Έτσι κι εγώ έχω τα δικά μου κριτήρια, αλλά, επαναλαμβάνω όχι για να κάνω κριτική, στην οποία δεν πιστεύω, ακόμα κι όταν γίνεται από επαγγελματίες κριτικούς ή ακόμα και από τις κριτικές επιτροπές, σε διάφορους διαγωνισμούς. Το δικό μου κριτήριο λοιπόν είναι μια… ας την πούμε- ζήλια. (Με την έννοια του ζήλου και της ευγενούς άμιλλας και όχι του φθόνου φυσικά). Πολλές φορές δηλαδή  όταν διαβάζω  κάτι  που μου αρέσει πολύ,  πολύ θα ήθελα να το είχα γράψει εγώ. Έτσι απλά  και… ανθρώπινα.

Για το θέμα της  «κριτικής»  ας μου επιτραπεί να αναφερθώ σε κάποιο σχόλιο  γνωστού  μου συγγραφέα  που διάβασε ένα διήγημά μου, όταν του αποκάλυψα ότι με αυτό  είχα συμμετάσχει σε ένα πανελλήνιο διαγωνισμό και  περίμενα  τα αποτελέσματα.  Μου απάντησε λοιπόν:

«Αγαπητέ μου Άρι, αν η κριτική επιτροπή γελάσει όσο γέλασα και συγκινηθεί όσο συγκινήθηκα εγώ  με το γράψιμό σου, αυτό το διήγημα δεν έχει καμία πιθανότητα να διακριθεί».

Εγώ  λοιπόν βρήκα εξαιρετικό και το… ζήλεψα, με την καλή έννοια, όπως  συνηθίζουμε να λέμε,  το σπονδυλωτό από πλευράς άρθρων, βιβλίο του Στράτου Δουκάκη. Και ιδιαίτερα,  όταν κάθε κείμενο που συνήθως δεν ξεπερνάει  τη μία και μισή σελίδα, έχεις την εντύπωση ότι έχει γραφτεί ειδικά για σένα, αν και μιλάει,  όπως είναι φυσικό, για τις δικές του σκέψεις. Αυτή η προέκταση και  αναγωγή  σε  προσωπικές  διαδρομές  του καθενός μας το κάνει πάρα πολύ ενδιαφέρον για κάθε αναγνώστη.

Όμως αμφιβάλλω αν θα μπορούσε κάποιος άλλος να αποτυπώσει πάνω στο χαρτί  τα υστερόγραφα της διαδρομής του στη ζωή, τόσο  όμορφα, αισθαντικά, με στρωτό ξετύλιγμα των σκέψεων, με ηρεμία, με τη γαλήνη του εξωφύλλου να γλιστράει και να χώνεται μέσα  στο σώμα του βιβλίου, χωρίς εξάρσεις, χωρίς  καταλογισμούς ευθυνών σε τρίτους, και βέβαια χωρίς  κουραστικές  υπερβολές, βερμπαλισμούς  και πομπώδεις εκφράσεις.

Και η επιτυχία αυτού του βιβλίου  έγκειται  στο ότι  ενώ διακρίνεται από μια πηγαία απλότητα- πολύ δύσκολο πράγμα αυτό- δεν λείπουν  τα καλολογικά στοιχεία, δεν λείπουν οι «απερίγραπτες σε περιγραφικότητα περιγραφές», συγγνώμη για την παρήχηση της λέξης, δεν λείπουν οι  ωραίες παρομοιώσεις και  οι  πετυχημένες μεταφορές.

Όλα ανεξαιρέτως  τα κείμενα στο βιβλίο του Στράτου Δουκάκη «Υστερόγραφα  μιας διαδρομής», κατά την ταπεινή μου γνώμη,  διακρίνονται από εξαιρετικά ποιοτικά στοιχεία που … προσάπτουν και μια έντονη ποιητική χροιά στα πεζά κείμενα, ενώ απογειώνονται στα «Φραγμέντα», τα οποία είναι ποιήματα, όπως τα εννοούμε, όταν μιλάμε για ποιήματα, σε ελεύθερο στίχο. (Καθώς διάβαζα τα «Φραγμέντα»  του Στράτου Δουκάκη, το ύφος τους  μού έφερνε  στο νου τους «Πεζούς Ρυθμούς» του Ζαχαρία Παπαντωνίου).

Τα ποιήματα,   πιστεύω,  ότι πρέπει να τα διαβάζουμε  αργά και, αν είναι δυνατόν, να τα… ψιλοαπαγγέλουμε κιόλας. Όποιος θέλει να αφιερώσει λίγο χρόνο και  να  απολαύσει την ποίηση, ας το δοκιμάσει. Δεν θα μετανιώσει…

Όλα αυτά προτρέπουν τον αναγνώστη, αφού διαβάσει το κάθε άρθρο, να επιστρέφει σε αυτό, για να κρατήσει αρκετές   σημειώσεις  σε χαρτί,  ώστε να μη χάσει κάποιες αναφορές,  ατάκες, μια σκέψη, ένα «κέντρισμα»,  κάτι σαν απόφθεγμα δηλαδή,  που θα του ήταν χρήσιμο   να το χρησιμοποιήσει – με αναφορά στην πηγή, φυσικά,  – σε κάποιο δικό του κείμενο, ένα ποίημα, κάποια συζήτηση. Ας φέρω μερικά παραδείγματα:

Είναι φυσικό να ποθούμε ό,τι μας λείπει (σελ. 33)

Πώς να κάνουμε  απεξάρτηση από τα δεσμά του τόπου μας, όταν αυτά επιμένουν να μας κρατούν σκλάβους τους! (Σελ.40)

Πόσο δύσκολο είναι αλήθεια να μιλάς σήμερα για ανθρώπινες σχέσεις! Κι ακόμα πιο δύσκολο να τις συγκρίνεις με τις αλλοτινές.  Όταν έχεις συναντήσει στη ζωή σου απλούς, ζεστούς, αυθεντικούς, μετρημένους ανθρώπους, που τις όποιες αδυναμίες τους-ακόμα και αν τις είχαν- δεν έκαναν ποτέ τον κόπο να σου τις…κρύψουν!(σελ.41)

Από τότε που κουράστηκα να ψάχνω, έμαθα να βρίσκω. (Σελ.44)

Το παρελθόν είναι το μόνο που υπήρξε, και επομένως συνεχίζει να υπάρχει. Το παρόν προστίθεται σε αυτό. Κι όσο για το μέλλον  δεν υπάρχει μέχρι να το βιώσεις (σελ.83)

Μη γράφεις τη ζωή με … ήττα.(σελ.86)

Πώς γίνεται κάποιοι να αυτοκτονούν με μια τους πράξη και  (με) την αδυναμία τους να χαλινώσουν τον υπερβάλλοντα εγωισμό τους; (σελ.95)

-Μυστήριο  που  (άνθρωποι) με τα καμώματά τους σε βγάζουν από τα ρούχα σου και μετά έχουν το θράσος να σε κατηγορούν για… γυμνισμό! (σελ. 95)

-… άνθρωποι θα σε αγαπήσουν γι αυτό που είσαι κι άλλοι θα σε μισήσουν  για τον ίδιο ακριβώς λόγο! (σελ. 96)

Τότε  δεν ψάχναμε για τη χαρά, η χαρά ερχόταν σε μας και πότιζε την ανάσα μας (σελ.122)

Άλλοι πείθουν με τα παραμύθια τους  κι εμείς να μη μπορούμε να πείσουμε με τις αλήθειες μας. Καμία λογική δεν μπορεί να το εξηγήσει αυτό. Δεν υπάρχει λόγος άλλωστε! (σελ.126)

Κάθε φορά που επιχειρώ να είμαι κάπως φυσιολογικός, ή να το πω πιο σωστά, κανονικός , πλήττω…  Οπότε επιλέγω να είμαι εγώ κι αυτό για να λέμε και την αλήθεια, είναι πιο διασκεδαστικό! (σελ. 127)

 <<<>>>

Είδατε πόσες ατάκες του Στράτου Δουκάκη καταχώρησα εδώ; Και αυτό δεν είναι τίποτα. Να δείτε μέσα  από πόσες  άλλες τις διάλεξα. Πού να τις γράψεις όλες!

Και βέβαια  μπορεί κανείς να βρει και λόγια  άλλων συγγραφέων που τα χρησιμοποιεί ο Στράτος για να εδραιώσει τις σκέψεις του. Παραθέτω 4 μόνο  παραδείγματα- αποφθέγματα:

Η ζωή βιώνεται κοιτάζοντας προς τα εμπρός, αλλά την κατανοούμε κοιτάζοντας προς τα πίσω (Κίρκεγκορ σελ. 33)

Η ποίηση είναι σχέση ανάμεσα σε δυο μοναξιές: αυτή του ποιητή κι εκείνη του αναγνώστη. (Γιάννης Ευθυμιάδης, σλ.65)

Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο  και μπες μέσα»( Σελ. 79 -Ν. Καζαντζάκης)

Όλοι οι άνθρωποι είμαστε πλασμένοι από τον ίδιο πηλό αλλά όχι από το ίδιο καλούπι (Σελ.108-Μεξικάνικη παροιμία)

 <<<>>>

 Αλήθεια,  πόσα θα μπορούσα να γράψω για αυτό το βιβλίο. Ένα … βιβλίο  ολόκληρο από σχόλια. Και θα το έβρισκα και  πολύ ενδιαφέρον να το κάνω, μια και είμαι και πολυλογάς, από τη φύση μου.

Αλλά όταν μας αρέσει  ένα βιβλίο που έχουμε διαβάσει,  στο τέλος προτρέπουμε: «το συνιστώ ανεπιφύλακτα». Θα το συνιστούσα ανεπιφύλακτα αν πράγματι θεωρούσα ότι η γνώμη μου θα είχε βαρύνουσα σημασία. Αλλά η  απλή τυπικότητα και το γνωστό κλισέ δεν είναι  της επιλογής μου. Εγώ έγραψα εντελώς αυθόρμητα αυτό που ένιωσα ο ίδιος.

Αυτό που μπορώ να προσθέσω  με παρρησία είναι πως είμαι ευτυχής που έχω αυτό το βιβλίο  στη βιβλιοθήκη μου και μπορώ να ανατρέξω στις σελίδες του, αν χρειαστώ κάτι. Είναι ακριβώς όπως αισθάνομαι και με κάποιους πίνακες που υπάρχουν  στον τοίχο μου και μου αρέσει να τους βλέπω, κάθε μέρα,  ανεξάρτητα από την εμπορική αξία τους.

Και ίσως  ξενίσει κιόλας  η φράση που θα ξεστομίσω ευθύς αμέσως,  αλλά θα το ρισκάρω, ότι δηλαδή εγώ  δεν θα κρέμαγα  ποτέ στον τοίχο του σπιτιού μου έναν από τους πίνακες του Πικάσο. Ξεκάθαρα πράγματα. Είναι απλά και μόνο θέμα γούστου.

Και βέβαια θα προτιμούσα να τελειώσω αυτή την μικρή αναφορά στο βιβλίο του Στράτου Δουκάκη, βάζοντας τον ίδιο να μας πει μια φράση από αυτό το βιβλίο, το δικό του βιβλίο «Υστερόγραφα μιας διαδρομής»:

Διαβάζεις  όσα  καταθέτουν (στα βιβλία τους κάποιοι άνθρωποι), την ψυχή τους όλη και σε κάνουν να πιστεύεις, πως τελικά δεν είναι οι λέξεις- αυτές υπάρχουν. Μαγεία, αξία  και δύναμη έχουν αυτοί που τις γράφουν. (σελ.71, από το άρθρο του «Θέ’ μου, δώσε μου μπόρεση»)

<<<>>>

ΥΓ. Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είσαι κι εσύ, Στράτο Δουκάκη.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη,  φυσικά.

Άρις Αντάνης

 

ysterografa-doukakis_backΑς εστιάσουμε την προσοχή μας σήμερα εκεί που κλείνει ένα ωραίο βιβλίο το οποίο με χαρά λάβαμε πρόσφατα. Πρόκειται για την έκδοση του συγγραφέα και ποιητή Στράτου Δουκάκη, μέλους της Διασπορικής Στοάς εδώ και χρόνια, που διαπρέπει στην πατρίδα με την ψυχική καλοσύνη και την παρήγορη ηρεμία της ζωής και του λόγου που τον διακρίνει. Το βιβλίο περιέχει κείμενα που δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς στην εφημερίδα “Εμπρός” της Λέσβου, στο ιστολόγιό του, ακόμη στην εφημερίδα της Νέας Υόρκης και αλλού.

“…η ιστορία της ζωής μου έχει γραφτεί, έμειναν τα… υστερόγραφα” μας λέει ο ίδιος. Και πιο κάτω “γράφω για να συντηρώ τις αναμνήσεις…”, “θεωρώ τα γραφτά μου εκ βαθέων εξομολογήσεις…”.

Ο κύριος Δημήτρης Νικορέντζος (ποιητής, δημοσιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας) στον πρόλογο του βιβλίου ομολογεί ότι:

“Ο τρόπος που γράφει [ο Σ. Δουκάκης] – κυρίως με κείμενα αναμνηστικού χαρακτήρα – έχει τη συγκίνηση, το σκίρτημα και τις αναγωγές που μας μεταγγίζει ο καθαυτό ποιητικός λόγος”.

Γνωρίζω τον Στράτο (Μηθυμναίο) εδώ και χρόνια πολλά, ακόμη κι όταν βρισκόταν στη Βενεζουέλα και επικοινωνούσαμε μέσω της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας. Πάντα τον θαύμαζα για τη ραθυμία και καρτερικότητά του, για την ευαισθησία της πένας και την ψυχική του γαλήνη. Σήμερα τον θαυμάζω και για το ολοκληρωμένο του έργο “Υστερόγραφα μιας διαδρομής”.

Δεν θα μακρηγορήσω, ούτε θ’ αναλύσω αυτή την πανέμορφη έκδοση, γιατί κι εγώ όπως ο Άρις δεν πιστεύω στην κριτική, αλλά πιστεύω στην σφοδρότητα της προσωπικής εμπειρίας. Η αλήθεια είναι ότι ο κάθε αναγνώστης δίνει τη δική του ερμηνεία σ’ ένα αξιόλογο δημιούργημα. Όταν όμως κλείνω ένα ωραίο βιβλίο, ψάχνω την ώρα και τη στιγμή που θα το ανοίξω και πάλι, για να θυμηθώ εκείνες τις απρόσμενες αναγωγές που θα με συγκινήσουν.

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Τοιχόπολη

Share

Έλα μαζί 
στο κάτασπρο επτάκορφο βουνό,
ψάξε κι εσύ να βρεις τις πιο θερμές φωλιές μας.
Ήρεμες μένουν, μέσα στα πυροφαγωμένα δέντρα του Γενάρη
τα χνάρια μας, τεκμήρια σκλαβιάς, δε σβήστηκαν.
Μερικές πατημασιές μας ξέφυγαν εκτός τειχών
έρχονται προς την κοσμόπολη,
και πάνω στο χιόνι που φρέσκο μόλις έπεσε
απλώθηκε πέπλο, σκεπάζει τις ψυχές μας
μήπως ξεχάσουμε όλες μας τις παραδόσεις
μαθαίνοντας πάλι σαν μικρά παιδιά
τα πρώτα μας χαμένα βήματα. Continue reading “Τοιχόπολη”

Country stint

Share

Iakovos Garivaldis

Come our way –
Up on a white multi-peaked mountain
To search and find our warmest shelters
Among the charred-tree remains of January’s winter
Ensuring our tokens of slavery are not erased.
Only but a few tracks stay out of our bustle city
And on the snow that just fell
Like a crafty veil, a tight fit
Around our worn out shoes
Prompting us to forget all past traditions
And find some foreign thoughts
That spread across a world gone wild. Continue reading “Country stint”

Σκέψη…

Share

Στην Άτυχη Σκέψη

Δεν με γεμίζουν τα πληκτρολόγια
Τι εμφανίστηκες πάλι
Την ώρα που δεν μπορούσα
Να σε καρφώσω στο χαρτί;

Στην Άτιμη Σκέψη

Εσύ με βασάνισες
Όσο τίποτα σ’ αυτή τη ματαιότητα…
Κι εγώ γι’ αντάλλαγμα
Μαζί μου θα σε πάρω.

Continue reading “Σκέψη…”

Νέα Αρχή

Share

Ξεχασμένο μπλοκάκι του χτες
με καινές αναμνήσεις, δε φταις
που σε άφησα τόσο καιρό
παραπαίοντας σ’ άλλο λυγμό.

Ξεχασμένο μπλοκάκι του χτες
με γραμμένες μου λέξεις μισές
τις παράτησα στο πουθενά
λίγες σκέψεις που κάναν φτερά.

Continue reading “Νέα Αρχή”

Μάης…

Share

 Ιάκωβος Γαριβάλδης

Έτσι όπως έφτασε από μακριά
γυμνός,
εμείς τον περιμέναμε Δευτέρα.
Σαν άσβολος και βιαστικός
νωρίς στον κάμπο βρέθηκε
τα χέρια μας κρατώντας την ημέρα…

Τις μαργαρίτες μας χρωστά του
πρωινού
που κοκκινίζουν σαν ξαπλώνονται στους κήπους,
το πράσινο ποτέ του δεν κοιτά,
το παρελθόν πια δεν αλλάζει, ξέρει
και χρωματίζει στη συνέχεια τους κάμπους.

Continue reading “Μάης…”

Greek who arrived in a boat…

Share

Iakovos Garivaldis

The Greek who arrived in a boat
wished he had arrived in a plane
or with a little bit of cash at least;
he had no choice but to arrive in a boat
he had to take a month off his life over the waves.

The Greek who arrived in a boat
made his way down the ramp as he ported
onto a well-made, sturdy pier
looking for relatives never seen
holding their photo,
looking for hope from where he’s been.

Continue reading “Greek who arrived in a boat…”

Όντως

Share

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Όντως ανταμώσαμε
στην άκρη του φιλήματος του πάρκου όπως λες.

Όντως κρατήσαμε σφιχτά τα χέρια κάποια μέρα,
ενώ ο ήλιος προσπαθούσε να μας βρει
χωμένους κάτω απ’ τα πλατύφυλλα τα δέντρα.

Κι ενώ αφουγκραζόμασταν πουλιά
σου είχα πει να κάνεις «ησυχία», το θυμάσαι;

Continue reading “Όντως”

Κεφαλονίτισσα

Share

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Περνούν οι μέρες
και βγαίνουνε τα λόγια μας στον αέρα άοσμα

Είναι καλοκαιράκι… λέει
κι όμως εγώ είδα τα χνώτα μου
κοντά στο Αργοστόλι.
‘Ακουσα κι εκείνο το μαντολίνο
να παίζει στο ρυθμό του ψεύτικου αυτού κόσμου
σαν περπατούσ’ ανάλαφρα στην αμμουδιά του Μύρτου.

Continue reading “Κεφαλονίτισσα”

Η Πέμπτη

Share

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Εκείνη τη μεγάλη Πέμπτη
που περιμέναμε
και δυστυχώς δεν ήρθε
ήταν γιατί δεν θα τη σεβαστήκαμε στην πράξη…

Κι όπως το παράθυρο ανοιχτό αφήσαμε,
στην ψάξη της,
μήπως κι ακουστεί να έρχεται
έστω κι άλλη μέρα
κρατώντας δυο ελπίδες στο ένα χέρι…
η Πέμπτη δεν εφάνη πουθενά.

Continue reading “Η Πέμπτη”

Όρια Αντοχής

Share

Ιάκωβος Γαριβάλδης
Μελβούρνη

Πολύ τα βαρεθήκαμε όλα αυτά,
να βγαίνουμε απ’ την καλύβα μας εκλιπαρώντας,
ζητιάνοι της νέας τάξης πραγμάτων
ζητιάνοι της νέας πράξης δογμάτων.
Ζητιάνοι, όχι για ένα κομμάτι ψωμί
ούτε καν για λύπηση
αλλά παρακαλούμε ικετευτικά
από συμμάχους και εταίρους πειστικά
λίγα ευρώ να μας μοιράσουν…
για να τους πληρώσουμε.

Continue reading “Όρια Αντοχής”

Μια καταγραφή δεν αρκεί

Share

ομολογουμένως τη φύσει ζην,
όπερ ταυτό του κατ’ αρετήν ζην (Ζήνων ο Κιτιεύς)

Στη συστηματική κι αμίλητη φύση δεν υπάρχει χώρος για ρουσφετολογία, για αδικία αλλά ούτε και για απόδοση δικαιοσύνης όπως τη γνωρίζουμε. Η φύση λειτουργεί ανεξάρτητα, αυτοκυρίαρχα, αυτοπειθαρχημένα κι όποιος δε γνωρίζει τους νόμους της καταλήγει ανέγνωρος και αθέλητος από αυτή, κατά συνέπεια καταδικασμένος στην αφάνεια, στην απομάκρυνση και αργά ή γρήγορα στην εξαφάνιση. Η απόδοση δικαιοσύνης της φύσης είναι το αποτέλεσμα της παραβίασης των κανόνων της. «Ως σκοπός ορίζεται η ζωή σε συμφωνία με τη φύση…» -Ζήνων ο Κιτιεύς.

Όσο για την αληθινή γνώση των ιδιοτήτων των θείων, αυτή είναι πέραν των δυνατοτήτων του ανθρώπου λέει ο Ηράκλειτος. Ένα άλλο πράγμα που θα συμπεράνουμε από τα λόγια του Ηράκλειτου είναι πως ο θεός είναι η ψυχή του κόσμου και η φύση είναι θεός. «ὁ θεὸς ἡμέρη εὐφρόνη, χειμὼν – θέρος, πόλεμος – εἰρήνη, κόρος – λιμός (τἀναντία ἅπαντα· οὗτος ὁ νοῦς), ἀλλοιοῦται δὲ ὅκωσπερ (πῦρ), ὁπόταν συμμιγῇ θυώμασιν, ὀνομάζεται καθ᾽ ἡδονὴν ἑκάστου» (Ιππόλυτος, περί ρήσεων Ηράκλειτου 12.67) – Ο θεός είναι μέρα, νύχτα, χειμώνας, καλοκαίρι, πόλεμος, ειρήνη, κορεσμός και πείνα. Αυτός μεταβάλλεται με τη φωτιά: κι όποτε αναμιχθεί με θυμιάματα, ονομάζεται ανάλογα με τις ορέξεις του καθενός. Και τέλος σύμφωνα με τον Ζήνωνα: «Ο άνθρωπος μπορεί να κατακτήσει ευδαιμονία, όταν η ζωή του εναρμονίζεται με τη φύση και το θεϊκό λόγο και όταν θέτει ως μοναδικό σκοπό της ζωής του την αρετή…». Στη στωική φιλοσοφία το ν’ αναγνωρίσει το θεϊκό νόμο στα πάντα και ιδιαίτερα στην τελειότητα της φύσης, έπρεπε να είναι το πρώτο καθήκον του φιλοσόφου.

Continue reading “Μια καταγραφή δεν αρκεί”