Σμύρνη – Η Μεγάλη Ιδέα

Ελληνικά στρατεύματα στη Σμύρνη - 1919

Ελληνικά στρατεύματα στη Σμύρνη – 1919

Η Μεγάλη Ιδέα και ο Ελευθέριος Βενιζέλος

Μετά τα εισαγωγικά κεφάλαια για την ιστορία της Σμύρνης, από την ερχόμενη εβδομάδα θα ασχοληθώ με την Μικρασιατική Εκστρατεία, που άρχισε με την αποστολή στρατεύματος στις 15 Μαΐου 1919 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο για την κατάληψη της Σμύρνης, μέχρι την Μικρασιατική Καταστροφή, και την πυρπόληση της πόλης τον Σεπτέμβριο του 1922.

Για να γίνει κατανοητή η προσπάθεια του Βενιζέλου να πείσει τους Συμμάχους για την αποστολή ελληνικού στρατεύματος στην Μικρά Ασία, θα χρειασθεί να γίνει μια εισαγωγική αναφορά στην Μεγάλη Ιδέα, και πώς αυτή επηρέασε την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920.

Ο όρος Μεγάλη Ιδέα αποδίδεται στον Ιωάννη Κωλέττη, ο οποίος σε αγόρευσή του το 1844 στις εργασίες της Α΄ Εθνοσυνέλευσης, αναφέρθηκε στους αυτόχθονες και ετερόχθονες Έλληνες – Έλληνες που ζούσαν στην επικράτεια του τότε ελληνικού κράτους, και Έλληνες της υπόλοιπης τουρκοκρατούμενης Ελλάδας, των ελληνικών νησιών, της Κωνσταντινούπολης και της Μικράς Ασίας.

Ο Ιωάννης Κωλέττης (1773 – 1847) ήταν Έλληνας αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 και πολιτικός, ο οποίος επί σερά ετών είχε υπηρετήσει ως Υπουργός και Πρωθυπουργός του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους.

Στην αγόρευσή του κατά τη διάρκεια της Α΄ Εθνοσυνέλευσης τον Ιανουάριο του 1844 ο Κωλέττης, μεταξύ άλλων, είπε και τα ακόλουθα, σύμφωνα με τον Michael Llewellyn Smith:

«Το Βασίλειο της Ελλάδος δεν είναι η Ελλάς. Αποτελεί έν μέρος μόνον, το πλέον μικρόν και το πλέον πτωχό της Ελλάδος… Υπάρχουν δύο μεγάλα κέντρα του Ελληνισμού. Αι Αθήναι είναι η πρωτεύουσα του Βασιλείου. Η Κωνσταντινούπολις είναι η μεγάλη πρωτεύουσα, η Πόλις, το όνειρο και η ελπίς όλων των Ελλήνων».(1)

Στη αγόρευσή του ο Κωλέττης δεν χρησιμοποίησε τον όρο «Μεγάλη Ιδέα», αλλά παρεμφερείς εκφράσεις. Οπωσδήποτε, η ερμηνεία της αγόρευσής του έδωσε υπόσταση στην έννοια της Μεγάλης Ιδέας, που όλοι αναζητούσαν για να εκφράσουν τα οράματά τους για μια Μεγάλη Ελλάδα.

Η έννοια της Μεγάλης Ιδέας ήταν ουσιαστικά η επιδίωξη της εθνικής ένωσης του υπόδουλου Ελληνισμού και η ανάκτηση των χαμένων εδαφών, και υπήρξε το ισχυρότερο ιδεολόγημα στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, που προβλήθηκε κατά καιρούς από διάφορους πολιτικούς, και γιγάντωσε τα όνειρα του ελληνικού λαού.

Αξίζει εδώ να αναφέρω πως σε επίπεδο φραστικό, ο ποιητής Αλέξανδρος Σούτσος είχε προηγηθεί στη διατύπωση της Μεγάλης Ιδέας , στο θεατρικό έργο του με τίτλο «Ο πρωθυπουργός», το οποίο είχε εκδώσει το 1843, έναν χρόνο πριν από την ομιλία του Ιωάννη Κωλέττη. Ο όρος Μεγάλη Ιδέα συνάγεται από τους ακόλουθους στίχους:

«Κι αν εις το Γένος ήρχετο ιδέα τις μεγάλη
τα νεκρωμένα μέλη του εις κίνησιν να βάλη,
κι εζήτει την προγονικήν αυτού κληρονομίαν,
τις τολμητίας έμελλεν αντίστασιν να δείξη,
την πάνδημον εντός κι εκτός φωνήν  αυτού, να πνίξει;»

Η λαϊκή αποδοχή κατέστησε τον νεφελώδη αυτό όρο κύριο άξονα, και καθοδηγητική δύναμη της ελληνικής εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής, από το  δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα μέχρι το 1922.

Λέω «νεφελώδη» γιατί ποτέ δεν προσδιορίστηκαν ακριβώς οι στόχοι και οι τρόποι επίτευξής του, αν και σε γενικές γραμμές απέβλεπε στην απελευθέρωση όλων των Ελλήνων που βρίσκονταν υπό την τουρκική κυριαρχία, και την ενσωμάτωσή τους σε ένα έθνος-κράτος, χωρίς όμως να προσδιορίζει γεωγραφικά τις διαφιλονικούμενες περιοχές της τουρκικής κυριαρχίας.

Με άλλα λόγια, η Μεγάλη Ιδέα συνδεόταν άρρηκτα με μια άλλη έννοια, σχεδόν ταυτόσημη, την έννοια του αλυτρωτισμού, ο οποίος προβαλλόταν ως η εθνική επιταγή και η θρησκευτική υποχρέωση για το ελληνικό κράτος.

 

ΕΝΣΑΡΚΩΣΗ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΙΔΕΑΣ ΣΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

Η εμφάνιση του Ελευθέριου Βενιζέλου στο πολιτικό προσκήνιο της Ελλάδας το 1910, οι ευνοϊκές διεθνείς συγκυρίες και οι επιτυχείς πολεμικές επιχειρήσεις, που έδωσαν στην Ελλάδα νέα εδάφη κατά τους  Βαλκανικούς Πολέμους, αναβίωσαν την Μεγάλη Ιδέα.

Για κοντά 80 χρόνια (1844-1922) η πολύσημη, και ενίοτε αντιφατική, Μεγάλη Ιδέα βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής, εσωτερικής και εξωτερικής.

Ο Michael Llewellyn Smith, στο βιβλίο του οποίου αναφέρθηκα πιο πάνω, διακρίνει τρεις μορφές της Μεγάλης Ιδέας, όπως διαπιστώνουμε από το ακόλουθο απόσπασμα:

«Έτσι, η Μεγάλη Ιδέα κατέληξε, στα μέσα του 19ου αιώνα, να περικλείει τρεις τουλάχιστον διαφορετικές τάσεις. Στην κυριολεκτική ερμηνεία της ήταν το ρομαντικό όνειρο της ανασύστασης της ελληνοβυζαντινής αυτοκρατορίας με κέντρο την Κωνσταντινούπολη.

Ευρύτερα ήταν η βαθιά φιλοδοξία να εξαπλωθεί η ελληνική πνευματική και οικονομική κυριαρχία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, προκαλώντας βαθμιαία ανατροπή από μέσα, με μια φυσική διαδικασία που δεν ήταν απαραίτητο να καταλήξει σε βίαιη σύγκρουση των δύο αντίπαλων εθνοτήτων, Ελλήνων και Τούρκων.

Τρίτον, η Μεγάλη Ιδέα θα μπορούσε να ερμηνευτεί μέσα στα πλαίσια του σύγχρονου εθνικού κράτους: προοδευτική λύτρωση των υπόδουλων ελληνικών περιοχών, με την ενσωμάτωσή τους στο ελληνικό κράτος, πράγμα που σήμαινε κατά μέτωπο σύγκρουση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Παρόλο που βρίσκουμε και τις τρεις επιμέρους ιδέες να επιβιώνουν στον 20ό αιώνα, η τρίτη ήταν εκείνη που επικράτησε». (2)

Σημειώνω πως την δεύτερη μορφή της Μεγάλης Ιδέας, δηλαδή την ελληνική πνευματική και οικονομική κυριαρχία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, την εκπροσωπούσε ο Ίων Δραγούμης, ενώ την τρίτη ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Αυτή η διαφορά έφερε αντιμέτωπες δύο από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της πρώτης εικοσαετίας του 20ού αιώνα, και είχε ως αποτέλεσμα τη δολοφονία του Δραγούμη από ανθρώπους προσκείμενους στον Βενιζέλο, χωρίς όμως τη γνώση και την έγκρισή του.

Με τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913, μεγάλο επίτευγμα του Βενιζέλου, ο ελληνικός λαός πείσθηκε πως μακροχρόνια η Μεγάλη Ιδέα θα επιτύγχανε, όχι μόνο την απελευθέρωση των υπόδουλων ομογενών, αλλά και την επίτευξη ενός νέου κρατικού μορφώματος, αντίστοιχου σε γενικές γραμμές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η απελευθέρωση της Βόρειας Ελλάδας στους Βαλκανικούς πολέμους, και τα πρώτα επιτεύγματα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, όπως επικυρώθηκαν από τη Συνθήκη των Σεβρών τον Αύγουστο του 1920, φάνηκαν να επιβεβαιώνουν τη ρήση του Ελευθέριου Βενιζέλου – μάλλον κομπασμός ήταν – για μια Ελλάδα των δύο Ηπείρων και των πέντε θαλασσών.

Αν και μελετητής των αρχαίων Ελλήνων – είχε μεταφράσει τον Επιτάφιο του Περικλή – ,

ο Βενιζέλος φάνηκε ότι αγνοούσε την αντίληψη των αρχαίων τραγωδών για την ύβρι, την αλαζονική συμπεριφορά του ανθρώπου, που τελικά επέφερε την τιμωρία του. Μόνο που στην περίπτωση του Βενιζέλου την τιμωρία δεν την υπέστη ο ίδιος, αλλά ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης. Μιλάμε για την μεγαλύτερη τραγωδία που υπέστη το ελληνικό έθνος στην μακρόχρονη ιστορία του.

Αν η Συνθήκη των Σεβρών του 1920 χαρακτηρίζεται από πολλούς ιστορικούς ως το μεγαλύτερο επίτευγμα του Βενιζέλου, η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923, η οποία ήταν η απόρροια της Συνθήκης των Σεβρών, υπήρξε η ταφόπετρα της Μεγάλης Ιδέας, και ο «Επιτάφιος» του Βενιζέλου.

Αποτελεί τραγική ειρωνεία ότι ο Βενιζέλος διαπραγματεύθηκε εκ μέρους της Ελλάδας και τις δύο παραπάνω συνθήκες, την πρώτη ως Πρωθυπουργός, και την δεύτερη ως εντεταλμένος της ελληνικής κυβέρνησης.

Στην διαπραγμάτευση της Συνθήκης των Σεβρών τον είχε παρασύρει ο οίστρος της Μεγάλης Ιδέας, ιδιαίτερα μετά από τα επιτεύγματα των Βαλκανικών Πολέμων, αποτέλεσμα των οποίων ήταν ο διπλασιασμός, γεωγραφικός και πληθυσμιακός, της Ελλάδας.

Ευτυχώς για το ελληνικό έθνος, στην διαπραγμάτευση της Συνθήκη της Λωζάνης ο Βενιζέλος επέδειξε έναν ασυνήθιστο πραγματισμό, αφού ως αντιπρόσωπος της ηττημένης Ελλάδας κατόρθωσε να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής. Σε εκείνη την κρίσιμη ώρα του Ελληνισμού, ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον αλυτρωτισμό, με άλλα λόγια την Μεγάλη Ιδέα, και να αγωνιστεί όχι για την επέκταση των ελληνικών συνόρων, αλλά για τη διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας. Βέβαια δεν μπόρεσε να αποτρέψει τον ξεριζωμό ενάμισι εκατομμυρίου Ελλήνων από τις προαιώνιες πατρογονικές τους εστίες.

Αυτές τις αντιφατικές πλευρές της προσωπικότητας του Βενιζέλου θα διερευνήσω, μεταξύ άλλων, στις προσεχείς εβδομάδες από τη στήλη αυτή.

Αντιλαμβάνομαι πως αυτή η σειρά τραβάει σε μάκρος, αλλά πρόθεσή μου είναι να αξιοποιήσω τα πορίσματα των τελευταίων ερευνών για την Μικρασιατική Καταστροφή, μια περίοδο της νεότερης ιστορίας μας, η οποία είναι η πιο σημαντική μετά την Επανάσταση του 1821.

Του Κυριάκου Αμανατίδη

Σημειώσεις

  1. Michael Llewellyn Smith «Το όραμα της Ιωνίας – Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία, 1919-1922», Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2009, σελ. 36.
  2. Όπως πιο πάνω, σελ. 37.

Πηγές

  • Michael Llewellyn Smith, όπως πιο πάνω.
  • Ένθετο της αθηναϊκής εφημερίδας Η Καθημερινή «Ελευθέριος Βενιζέλος – 60 χρόνια από το θάνατό του», 8/12/1996.
  • Ένθετο της αθηναϊκής εφημερίδας Η Καθημερινή «Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα, 1910-1920», 24/10/1999.
  • Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1992.

Παρόμοια άρθρα:

  1. Η Σμύρνη μάνα καίγεται (29/10/2012)
    «Μια από τις πιο σημαντικές μαρτυρίες σχετικά με την πυρκαγιά είναι η έκθεση που υπογράφει ο Αγγλικανός εφημέριος της Σμύρνης, Αιδεσιμότατος Charles Dobson, και μια επιτροπή από σημαίνοντες Βρετανούς κατοίκους της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των Αγγλικανών εφημερίων του Μπουρνόβα και του Μπουτζά. Η έκθεση αυτή επιρρίπτει την ευθύνη για την πυρκαγιά στους Τούρκους...
  2. Σμύρνη και 25 Οκτωβρίου 1920 (15/10/2012)
    Η Συνθήκη των Σεβρών επικυρώθηκε στις 10 Αυγούστου 1920. Με τη Συνθήκη αυτή στο χαρτοφύλακά του, ο Βενιζέλος επέστρεψε στην Ελλάδα με τη βεβαιότητα πως ο ελληνικός λαός θα τον υποδεχόταν με ενθουσιασμό, και θα τον συγχωρούσε για τις ταλαιπωρίες που είχε υποστεί κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913, τα δύο τελευταία χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1916-1918), και πιο πρόσφατα με την Μικρασιατική Εκστρατεία, που άρχισε με την απόβαση στρατεύματος στη Σμύρνη στις 15 Μαΐου 1919.
  3. Σμύρνη - Βενιζέλος και Μικρασιατική Καταστροφή (08/10/2012)
    Το ερώτημα αν η αποστολή ελληνικού στρατεύματος στη Σμύρνη ήταν σωστή ή λαθεμένη απόφαση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ακόμη απασχολεί τους ιστορικούς, 91 χρόνια αργότερα. Αυτό δεν πρέπει να μας παραξενεύει, γιατί η απόβαση του ελληνικού στρατεύματος στην Σμύρνη στις 15 Μαΐου 1919 υπήρξε η πρώτη πράξη ενός δράματος που διήρκεσε κοντά τρεισήμισι χρόνια.
  4. Σμύρνη - Βενιζέλος, Λόυντ Τζορτζ (01/10/2012)
    Βλέποντας το όνειρό του για την Μεγάλη Ιδέα να πλησιάζει την πλήρη πραγματοποίησή του – το πρώτο της μέρος είχε ήδη επιτευχθεί με την απελευθέρωση της Ηπείρου, της Μακεδονίας και των μεγάλων νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913 – ο Βενιζέλος ενήργησε αστραπιαία, μήπως και η Ιταλία έπειθε τις τρεις σύμμαχες χώρες να αλλάξουν την απόφασή τους.
  5. Σμύρνη - Στήθηκε το σκηνικό (24/09/2012)
    Σε υπόμνημά του στο Συμβούλιο ο Ελευθέριος Βενιζέλος προσδιόρισε τις ελληνικές διεκδικήσεις στην Μικρά Ασία, τις οποίες στήριξε σε δύο κύριους λόγους: (1) Στο γεγονός ότι από το πρόγραμμα βίαιου εκτουρκισμού που είχαν αρχίσει οι Νεότουρκοι το 1911, με την ενθάρρυνση της Γερμανίας, αλλά και κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), γύρω στις 900.000 Έλληνες της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης είχαν εξοντωθεί με εκτελέσεις ή εκτοπισμούς, ενώ κοντά στο μισό εκατομμύριο διώχθηκαν ή έφυγαν τρομοκρατημένοι ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.
  6. Σμύρνη - Πολιτική Βενιζέλου (17/09/2012)
    Στόχος του Βενιζέλου ήταν η Ελλάδα να βρεθεί στο πλευρό των χωρών της Αντάντ – Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας – στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τον οποίο προέβλεπε πως θα κέρδιζαν, για να πάρει μέρος στη συνδιάσκεψη της ειρήνης που θα ακολουθούσε. Βέβαιος πως οι σύμμαχοι θα προέβαιναν στο διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία στον πόλεμο είχε ενταχθεί στο πλευρό της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας, ο Βενιζέλος ήθελε η Ελλάδα να διεκδικήσει περιοχές που ιστορικοί και δημογραφικοί λόγοι συνηγορούσαν, κατά την άποψή του, για την ενσωμάτωσή τους στο ελληνικό κράτος.
  7. Σμύρνη - Βενιζέλος, Κωνσταντίνος (10/09/2012)
    Την περασμένη εβδομάδα αναφέρθηκα στις εκλογές του Νοεμβρίου 1910, στις οποίες η παράταξη του Ελευθέριου Βενιζέλου πήρε 307 από τις 362 έδρες. Εδώ πρέπει να γίνει η διευκρίνιση ότι στις εκλογές εκείνες δεν πήραν μέρος τα παλαιά μεγάλα κόμματα, και ως εκ τούτου τις έδρες τις μοιράστηκε η παράταξη του Βενιζέλου με κάποια μικρά κόμματα, όπως ήταν η ομάδα των Κοινωνιολόγων του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, και διάφορους ανεξάρτητους πολιτικούς.
  8. Σμύρνη - Εξελίξεις στην Ελλάδα γύρω στα 1900 (03/09/2012)
    Πριν μπω στο θέμα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, κρίνω πως είναι απαραίτητη η αναφορά σε κάποιες από τις σημαντικές εξελίξεις από τα τέλη του 19ου αιώνα, ως την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα (1900-1910), ως προοίμιο για την εμφάνιση του Ελευθέριου Βενιζέλου στο πολιτικό σκηνικό της Ελλάδας το 1910, στο οποίο έμελλε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο κατά την επόμενη δεκαετία (1910-1920).
  9. Μνήμη Σμύρνης (31/08/2012)
    Στα τέλη Μαΐου του 1922, ο πολύ δραστήριος Μητροπολίτης Πάφου Ιάκωβος (1910-1929) επισκεπτόταν τη Σμύρνη και επέδιδε στο Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο (1910-1922), το μετέπειτα Εθνομάρτυρα, και στον αρχιστράτηγο Αναστάσιο Παπούλα (1859-1935) επιστολές του Εθνικού Συμβουλίου και της Εκκλησίας της Κύπρου, με τις οποίες οι Έλληνες της Κύπρου χαιρετούσαν τις νίκες του Ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία και εύχονταν η Ιωνία να ανακτήσει την Ελληνικότητά της.
  10. Σμύρνη - Η Μεγάλη Ιδέα (27/08/2012)
    Μετά τα εισαγωγικά κεφάλαια για την ιστορία της Σμύρνης, από την ερχόμενη εβδομάδα θα ασχοληθώ με την Μικρασιατική Εκστρατεία, που άρχισε με την αποστολή στρατεύματος στις 15 Μαΐου 1919 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο για την κατάληψη της Σμύρνης, μέχρι την Μικρασιατική Καταστροφή, και την πυρπόληση της πόλης τον Σεπτέμβριο του 1922. Για να γίνει κατανοητή η προσπάθεια του Βενιζέλου να πείσει τους Συμμάχους για την αποστολή ελληνικού στρατεύματος στην Μικρά Ασία, θα χρειασθεί να γίνει μια εισαγωγική αναφορά στην Μεγάλη Ιδέα, και πώς αυτή επηρέασε την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920.
  11. Σμύρνη - Θέατρο και Τύπος (20/08/2012)
    Οι ελληνικές εφημερίδες και τα ελληνικά περιοδικά που κατά καιρούς κυκλοφόρησαν στη Σμύρνη συνέβαλαν, παράλληλα με τα ελληνικά σχολεία, τα μέγιστα στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, στην καλλιέργεια της ελληνικής συνείδησης, και στην ενημέρωση των Ελλήνων κατοίκων της πόλης για τις εξελίξεις στον ελλαδικό χώρο. Οι απόψεις που διατυπώνει για τον ελληνικό τύπο της διασποράς ο Καθηγητής Γιώργος Καναράκης στον Πρόλογο του βιβλίου του «Ο Ελληνικός Τύπος στους Αντίποδες – Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία» (Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 2000) ισχύουν εξίσου και για τον ελληνικό τύπο της Σμύρνης.
  12. Σμύρνη - Εστία του μικρασιατικού Ελληνισμού (08/08/2012)
    Την περασμένη εβδομάδα έκανα μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της Σμύρνης από την αρχαιότητα μέχρι την κατάληψή της από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1424, είκοσι εννέα χρόνια πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Οι δύο πρώτοι αιώνες της τουρκοκρατίας υπήρξαν ιδιαίτερα σκληροί για τον μικρασιατικό Ελληνισμό, με την αφομοίωση που επιδιώχθηκε με τα μέτρα του εξισλαμισμού, και με το παιδομάζωμα.
  13. Μια διαχρονική αναφορά στην Σμύρνη (05/08/2012)
    Ομόφωνη είναι η γνώμη των ιστορικών ότι η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, και ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης, που ακολούθησε, αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα πλήγματα που έχει υποστεί ο Ελληνισμός από την αρχαιότητα μέχρι τις ημέρες μας.
  14. "Καλλίστη των πασών" (07/03/2011)
    Η «καλλίστη των πασών» κατά τον Στράβωνα, μια από τις επτά εκκλησίες των πρώτων χριστιανικών χρόνων, ιδρύθηκε σύμφωνα με τον μύθο από Φρύγες με τον βασιλιά τους Τάνταλο που της έδωσε το όνομα Ναύλοχος …Στη συνέχεια την κατέλαβαν οι Λέλεγες, λίγο αργότερα ο Αιολείς και τέλος οι Ίωνες… Στο διάβα το χρόνου απετέλεσε σπουδαίο οικονομικό και πνευματικό κέντρο. ‘Ήταν γνωστή για τη Εραστράτειο Ιατρική Σχολή, την Ευαγγελική Σχολή, την Εμπορική Σχολή Αρώνη, το Ιατρικό μουσείο, το νοσοκομείο, το ορφανοτροφείο, τα πάμπολλα τυπογραφεία της στα ποία τυπώνοντας επτά εφημερίδες και μια πληθώρα περιδικών…

<ΙΣΩΣ ΕΠΙΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΝ

Ο Φώτιος Καβασάλης Φισκ
Γεννήθηκε στην Ύδρα. Οι γονείς του πέθαναν σε λοιμό και αυτός έφυγε για να συνεχίσει τη ζωή του με έ...
Οι Ένοχοι - κεφάλαιο 19
-Μεγαλειότατε, είπε ο ναύαρχος στον αυτοκράτορα. Τοποθετήσαμε τρία απ’ τα μεγάλα πυροβόλα μας πάνω σ...
Στρωμνιτσα
Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομι...
Αυθεντικές Μαρτυρίες Ορφανών Προσφύγων
"Φύγανε με ένα γαλλικό πλοίο που τους άφησε πρώτα στη Χίο. Ο ένας αδελφός κολύμπησε μέχρι τη Χί...