Σπυρίδων Ζαμπέλιος

Share

Η συνέχεια του κεφαλαίου Ιάκωβος Πολυλάς

©Πιπίνα Δ. Έλλη
(Dr. Pipina D.Elles)

Απόσπασμα από την μελέτη,
Η διαμάχη του Πολυλά-Ζαμπέλιου για το έργο του Σολωμού”
στο ρομαντικό πλαίσιο
(αισθητικό, ιστορικό πλαίσιο)
(Μελέτες Τόμος Β’ 2016)
(A study/M.A./Greek Literature
At Sydney University
September 1997,
Sydney).

 

Σπυρίδων Ζαμπέλιος
Σπυρίδων Ζαμπέλιος (φωτο aromalefkadas.gr)

 

Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος από την άλλη πλευρά, θεωρεί ότι “η μεγάλη ποίησις απαρτίζει και συγκεφαλιοί την πολιτείαν, αντανακλά το φως όλης της ιστορικής εποχής[1]. Κατά τη γνώμη του λοιπόν, σωστοί είναι εκείνοι οι οποίοι επεδόθησαν στη δημιουργία έργων που περιείχαν “παν ό,τι μέγα του αιώνος”[2]. Ο Δημαράς χαρακτηρίζει τον Ζαμπέλιο προσωπικότητα που επιδίδεται στην προσπάθεια για την διατήρηση του κλασικισμού, τονίζοντας τη διαδοχή των περιόδων της ελληνικής ιστορίας και τη συσχέτιση με το Βυζάντιο[3]. Ότι ετούτος θεωρεί την ποίηση ανώτερη από την πεζογραφία, όπως διαφαίνεται από τα λεγόμενά του: “Χωρίς Ηροδότου και Ξενοφώντος ηθέλομεν πώς εννοήσει την Ελλάδα, αλλά, χωρίς Ομήρου ήτο αναμφιλέκτως αδύνατον[4]. Στο κείμενό του Σκέψεις περί ελληνικής ποιήσεως, τονίζει ότι το διάστημα ανάμεσα στην εποποιία (της οποίας δημιουργός είναι ο “θείος Όμηρος”) και στο Δράμα[5] (που αντιπροσωπεύεται από τους Αισχύλο, Σοφοκλή, Ευριπίδη), είναι μικρό και ότι η πορεία είναι ομαλή. Παράλληλη του Δράματος είναι και η Φιλοσοφία. Και ενώ χαρακτηρίζει το δράμα του Αισχύλου ελεύθερη διαμαρτυρία κατά της “μυθοθρησκείας”, θεωρεί τον Σωκράτη, τον Ευριπίδη και τον Πλάτωνα ομόπνοους του Αισχύλου και δηλώνει ότι οι εργασίες αυτών σχετίστηκαν με το κήρυγμα των μαθητών του Χριστού[6].

Υποστηρίζει επίσης ότι η ποίηση την εποχή των Σταυροφοριών, είναι κατ’ εξοχή θεολογική. Ότι ο Χριστιανισμός καταργεί τον μύθο, χωρίς να καταργεί την ποίηση, ότι αλλάζει το πνεύμα της και την εξέλιξή της. Στην Ελλάδα, λαός και ποίηση συμβαδίζουν: “Όπου λαός εκεί και Ποίησις”[7] λέει ο Ζαμπέλιος. Η Εποποιία εξαφανίζεται στη συνέχεια, και η Δραματική ποίηση κατακρίνεται, διότι καθιστά την Ανάγκη το κέντρο από όπου απορρέουν οι πράξεις και οι ενέργειες. Στην χριστιανοκρατούμενη Ελλάδα επικρατεί πλέον η Λυρική ποίηση και η Δημώδης[8] αποτελεί κλάδο της Λυρικής[9]. Τη “Δημώδη” γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών, τη θεωρεί ο Ζαμπέλιος “τιμαλφεστάτη κληρονομία προς τον φιλόλογον, τον ιστορικόν, τον φιλόσοφον”[10], πολυτιμότατη δε κληρονομιά αν είχε καλλιεργηθεί όπως καλλιεργήθηκε η παρόμοια ποίηση στην Ευρώπη και καρποφόρησε σε χώρες σαν την Ιταλία, την Ισπανία, την Γαλλία, την Αγγλία, την Γερμανία και άλλες. Για τη θέση της Δημοτικής στην Ελλάδα[11], ο Ζαμπέλιος θεωρεί υπεύθυνη τη δεσποτεία του Αττικισμού και κατονομάζει τον αοιδό της Δημοτικής ποίησης, “χυδαίο”. Ερμηνεύει τη φύση της Δημοτικής ποίησης, τη θεωρεί προϊόν των συνθηκών διαβίωσης των Ελλήνων και της στέρησής τους από το αγαθό της μόρφωσης. Οι λόγοι ετούτοι, συνεχίζει ο Ζαμπέλιος, ανάγκαζαν τον “χυδαίο αοιδό”, να μεταδίδει τις εμπνεύσεις του με την απαγγελία της ποίησης και την προφορική επανάληψη, γεγονός που προκάλεσε “ανεπανόρθωτο” ζημία στη Δημώδη λυρική ποίηση[12]. Καταλήγει στον ορισμό του ποιητή, όπως ο ίδιος τον αντιλαμβάνεται και λέει: “Ο αληθινός ποιητής… ουδένα μιμείται, ουδένα άλλον αντιγράφει, παρά μόνον ευατόν. Ούτε βιβλιοθήκες ενθυμείται, ούτε ιδέας και αισθήματα δανείζεται… η δ’ ερωμένη αύτη γενναίως όσον ούτω τον ανταμείβει…”[13].

Συγκρίνοντας την ελληνική Δημοτική Ποίηση ο Ζαμπέλιος προς την αντίστοιχη των ευρωπαϊκών χωρών, κάνει διάκριση στα είδη της ως προς τον χαρακτήρα της, δηλαδή, η Δημώδης Ποίηση στη Γαλλία έχει πολιτικό χαρακτήρα, στη Γερμανία φιλοσοφικό, ενώ στην Ιταλία (αντιπρόσωποί της οι ουμανιστές Δάντης [A.Dante], Πετράρχης [F.Petrarca], Βοκάκιος [G. Boccaccio]) και στην Ισπανία, είναι ερωτικού περιεχομένου. Στην Ελλάδα αντίθετα προς τις ευρωπαϊκές χώρες, η Δημώδης ποίηση εξυμνεί κυρίως τα της καθημερινότητας, ενώ ο έρωτας υστερεί σε αυτά, αφού η υφή του αλλοιώνεται, καθώς μετονομάζεται, “Αγάπη” (“μοναστική”). Στο Βυζάντιο, ο όρος “Έρως” -“Ιπποτικός” ή “Ρωμαντικός”-, είναι άγνωστος[14]. Ο Ζαμπέλιος καταλήγει ότι η Δημοτική ποίηση στην Ελλάδα είναι ελεγειακή[15] και ότι ισχύει το ίδιο και για τα χαρούμενα τραγούδια της. Ετούτη διατήρησε τον δραματικό χαρακτήρα της ως κληρονομικό στοιχείο και παρόμοια η Εθνική ποίηση, στα πρώτα της στάδια, όπου μιμείται την ανώνυμη μεσαιωνική ποίηση[16]. Τελικά ο Ζαμπέλιος συμπεραίνει ότι η ελληνική Δημοτική ποίηση δεν δύναται να εκφράσει υψηλά νοήματα[17]. Τα ανάλογα πιστεύει και για την Τέχνη της Δημοτικής ποίησης: “Η Τέχνη έσεται απλή, απέριττος… θανασίμως εζημίωσε το ποίημα”[18].

 

Διάλογος Ζαμπέλιου – Πολυλά

Η κατανόηση των θέσεων των δύο κριτικών έναντι της ποίησης στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, απλοποιεί επίσης την κατανόηση των θέσεων τους έναντι του Σολωμού και του έργου του, εντός του ρομαντικού πλαισίου το οποίο βρίσκεται, σε αμεσότητα με το αισθητικό και ιστορικό πλαίσιο του χώρου στον οποίο δραστηριοποιείται.

Στην κριτική του, Πόθεν η κοινή λέξις τραγουδώ, ο Ζαμπέλιος χαρακτηρίζει τον Δ. Σολωμό ως έναν από τους δύο κορυφαίους λυρικούς ποιητές του 19ου αιώνα εντός του ελληνικού χώρου. Ο άλλος κορυφαίος λυρικός ποιητής είναι ο Φώσκολος, επίσης από τη Ζάκυνθο. Παρά ταύτα χαρακτηρίζει τον Σολωμό[19], αδιάφορο έναντι της εθνικής φιλολογίας.

Ο Ζαμπέλιος διακρίνει “τρεις όψεις” στην ποίηση του Σολωμού τις οποίες επιχειρεί να αναλύσει στο δοκίμιό του, προβάλλοντας διάφορα επιχειρήματα. Καταλήγει σε συμπεράσματα που επικρίνουν τον ποιητή και τον εκδότη – κριτικό του, Πολυλά. Ο τελευταίος ανταπαντά στο δοκίμιο του Ζαμπέλιου, όπως ήδη αναφέρθηκε, με την εξαίρετη κριτική του εργασία: Πόθεν η μυστικοφοβεία του Κ. Σ. Ζαμπελίου.

 

Α’ Όψις: “Το ελεγείον”: Ο Ζαμπέλιος υποστηρίζει την άποψη ότι ο Σολωμός επιδίδεται κυρίως στην ελεγειογραφία. Ισχυρίζεται ότι με τα ελεγεία του, τα γνωστά σε κάθε ελληνική γωνιά, “… εκέρδησε τάχιστα του Πανελληνίου την φιλοφροσύνην”[20]. Τα ελεγεία που αναφέρονται στο πένθος των γυναικών, τον θάνατο κορασίδων ή παίδων, ή σε ηθικές οδύνες, αντιτίθενται προς την εποποιία που ασχολείται με τα πάθη των αντρών ή το δράμα που παρουσιάζει το θέατρο στηριζόμενο στα αρχέτυπα της Αντιγόνης, της Ιφιγένειας ή της Πολυξένης. Θεωρεί ότι η “κοινωνική παθολογία” παρουσιάζεται άρτια με την εποποιία και με το δράμα, εφόσον ετούτα συμπεριλαμβάνουν ως ήρωες και τα δύο φύλα. Σύμφωνα λοιπόν με το παραπάνω συμπέρασμά του ο Ζαμπέλιος δηλώνει τη θέση του έναντι του Σολωμού, ότι δηλαδή ετούτος, “ούτε κλασσικός είναι ούτε ρωμαντικός”, απεναντίας είναι “απρομελέτητος και τυχαίος”[21].

 

Απάντηση Πολυλά: Ο Πολυλάς, στον χαρακτηρισμό του Σολωμού ως απαθούς προς την εθνική φιλολογία, προτάσσει την αντίθεσή του υποστηρίζοντας την άποψη ότι “ξένος ήταν ο Σολωμός για την φιλολογική κατάσταση του τόπου και ξένος έπρεπε να μείνει”[22]. Ως προς δε τον χαρακτηρισμό του ποιητή ως “ελεγειοποιού”, θεωρεί ότι έργο του, όπως η Φαρμακωμένη είναι “ειδύλλιο” και όχι “θηλυπρεπής στεναγμός ελεγείου”, όπως υποστήριζει ο Ζαμπέλιος. Ο Πολυλάς αναλύοντας το ποίημα ετούτο, θεωρεί ότι ο Σολωμός παρουσιάζει την ταπεινή ψυχή γυναίκας, η οποία με την μετάνοιά της και κατόπιν με την αυτοκτονία της, εξυψώνεται. Σε ετούτη τη θέση του ποιητή, αναλογεί “ο τολμηρότατος λυρισμός και το καθαρώτατον ύφος”, υποστηρίζει. Για το ποίημα της Τρελλής μάνας υποστηρίζει (ο Πολυλάς), ότι εκφράζει το δεινότερο πάθος. Όσον αφορά τα ενωρίτερα έργα του ποιητή όπως ο Ύμνος εις την ελευθερίαν αλλά και κάποια από τα μεταγενέστερά του, όπως Η φαρμακωμένη ή Η ωδή της Μοναχής, δεν αποδεικνύουν ότι ο ποιητής είναι ελεγειακός, παρά, ότι η ποίησής του δεν ήταν “προωρισμένη να κρούει το μονόχορδο της Ελεγείας αλλά να διατρέξει όλη την κλίμακα της ποιητικής αρμονίας”[23], καταθέτει υπερασπιζόμενος τον Σολωμό.

Συνεχίζεται…

________________

[1] Α. Θ. Κίτσος-Μυλωνάς, (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου ο.π., σ. 7.

[2] Αυτόθι, σ. 8.

[3] Κ. Θ. Δημαράς, ο. π., Σπ. Ζαμπέλιος, Βυζαντιναί Μελέται Περί Πηγών. Νεοελληνικής Εθνότητος από η’ άχρι ι’ Εκατονταετηρίδος μ. Χ’, 1857, σ. 264.

[4] Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, ο.π., σ. 8.

[5] “Η εποποιία εισήγαγε εις την ποίησιν το στοιχείο της Εθνότητος.” Και ακόμη: “Η εμφάνισις της Δραματικής σημειοί το δεύτερον βήμα του λόγου προς την γνώσιν εαυτού επανανθρωπεί την συνείδησιν… φράττει την έξοδον προς πάσαν άλλην δυνατήν πρωτοτυπίανεν τη χώρα της μυθολογίας”, αυτόθι, σ. 10.

[6] Αυτόθι, σ. 15.

[7] Σολωμός, Α.Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, ο.π., σ. 21.

[8] “Θυγάτηρ… παρόντος ταπεινού, γέννημα αυτοσχέδιον της περιστάσεως, προϊόν απρομελέτητον, τάξεως μη μεμυημένης τα μεγάλα του αιώνος αρύεται τας εμπνεύσεις της μόνον εις τα επικρατούντα πάθη…”, αυτόθι, σ. 25.

[9] Στη Λυρική ποίηση ο Ζαμπέλιος διακρίνει τρεις κλάδους: Α’ τον Ιερόν, Β’ τον Εξωτερικόν κα Γ’ Ποίησις Δημοτική, αυτόθι, σσ. 23, 24, 25.

[10] Αυτόθι, σ. 26.

[11]“αλλότριον… εθνικατάρατον, παν το συντιθέμενον εις την ιδιώτιδα και καθημαξευμένην γλώσσαν”, αυτόθι, σ. 26.

[12]Αυτόθι, σ. 27.

[13]Αυτόθι, σ.166.

[14] Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου ο.π., σ. 36.

[15] “Τα μυρολόγια των γυναικών μας θαυμαστά ελεγειογραφίας αριστουργήματα…” αυτόθι, σ. 44.

[16] “Στάδιον, δημοτικόν την Γλώσσαν, δημοτικόν το Νόημα, δημοτικόν ωσαύτως και την Τέχνην”, αυτόθι, σ. 53.

[17] “Απαιτεί κυρίως την απλότητα της ιδέας η ποίησις η Δημοτική… ειμή τυχόντως και ολόκληρον το ποίημα, ασυντέλεστον προς ον συνετέθη δημοτικόν σκοπόν”, αυτόθι, σ. 54.

[18] Αυτόθι, σσ. 54-55.

[19] “μάλλον απαθής της Εθνικής φιλολογίας θεράπων” δηλώνει, για τον ποιητή. Σε σχέση με τα ελεγεία του Σολωμού, ο Ζαμπέλιος λέει χαρακτηριστικά: “… Θέλουσι… επιζήσει… ως πολύτιμοι της δημοτικής ποιήσεως μαργαρίται”, Πόθεν η κοινή λέξις τραγουδώ, Σ. Ζαμπελίου, Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου ο.π., σ. 64.

[20] Ο Ζαμπέλιος επιχειρεί να ενισχύσει την άποψή του, αναφέροντας τα ποιήματα: Η φαρμακωμένη, Ο βοσκός, Ξανθούλα και άλλα, Α. Θ. Κίτσος – Μυλωνάς (Επιμέλεια), ‘Σολωμός’, Προλεγόμενα, Κριτικά Στάη, Πολυλά-Ζαμπελίου, ο.π., σ. 63.

[21] Αυτόθι, σ. 63.

[22] Αυτόθι, σ. 54.

[23] Στοχασμοί, του Πολυλά , ο. π., (σ. 110.) / σ. 199.

2 thoughts on “Σπυρίδων Ζαμπέλιος”

  1. ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ, ΑΓΑΠΗΤΗ ΜΑΣ ΠΙΠΙΝΑ. ΣΕ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ.
    ΕΑΝ ΘΑ ΕΚΑΝΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΣΑΝ … “ΓΚΑΛΟΠ”, ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΕΙΜΑΙ ΕΜΦΑΝΕΣΤΑΤΑ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΖΑΜΠΕΛΙΟΥ, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΣΟΛΩΜΟ. ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΜΩΣ ΟΤΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΥΛΑΣ ΔΕΝ ΦΕΡΝΕΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΡΡΗΣΕΙΣ, ΚΙ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΦΕΡΝΕΙ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΑΛΛΙΩΣ, ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ, ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ, ΑΝΑΛΥΤΕΣ, ΑΠΛΟΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ, ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΝ ΜΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ.
    ΜΕ ΤΟΥΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥΣ ΜΟΥ
    ΑΡΙΣ ΑΝΤΑΝΗΣ

  2. Ευχαριστώ για το σχόλιο σου Άρι. Έχω αναλύσει κομμάτια απότη δουλειά του Δ.Σολωμού και επειδή η αρχική μου κατεύθυνση ήταν η κλασσική φιλολογία, διαφωνώ με τον Ζαμπέλιο στη άποψη κατά του Ζακύνθιου ποιητή περί ευρωπαϊκών μιμήσεων στο έργο του Λάμπρος. Υπάρχουν και άλλα με τα οποία διαφωνώ… αλλά αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο γράφονται διάφορες απόψεις… Η συζήτηση και φυσικά τα όλο και περισσότερα συμπεράσματα, και το debate continues…

Comments are closed.