Περί Ελπίδος

Share

Εάν μη έλπηται, ανέλπιστον ουκ εξευρήσει, ανεξερεύνητον εόν και άπορον

Από του άρθρου εδώ κι εφόσον την ευκαιρία έχω επιθυμώ ν’ αναλύσω τη ρήση αυτή του Ηράκλειτου,
αναφερόμενος και ορμώμενος σε προηγούμενες προσωπικές μελέτες,
από λάτρες της σοφίας και της λογικής.

Το ρητό του Ηράκλειτου, όπως εμφανίζεται πιο πάνω, του τρισμέγιστου και πρώτου των αρχαίων φιλοσόφων, του οποίου ούτε το δέκα επί τοις εκατό των φιλοσοφικών ρήσεων δεν έχουμε στη διάθεσή μας, διδάσκει περισσότερα απ’ ότι έχουμε διδαχτεί μέχρι σήμερα. Και είναι κρίμα το ότι κάθε του λέξη δεν αποτελεί τη δεύτερη φύση μας ή δεν της αποτίνουμε την πρέπουσα σημασία. Μήπως στο “σύγχρονο” αυτό κόσμο αρέσκουμε να πιστεύουμε στη σύμπτωση, στα ευχολόγια, στην τύχη;

Πριν μερικά χρόνια επανέλαβα το ίδιο ρητό σε άρθρο μου, αντιγράφοντας πιστά τον φιλόσοφο και όπως περίμενα δεν υπήρξε αντίδραση από αναγνώστες. Ούτε τώρα δεν αναμένω αντίδραση. Είμαι εξοικιωμένος με το αποτέλεσμα, δεν έχω απαιτήσεις ούτε φρούδες αναμονές. Αλλά πώς μπορώ να κρύβω κάτι που γνωρίζω ότι οπισθοδρομεί την ανθρωπότητα σύμφωνα πάντα με τα προσωπικά μου πιστεύω;

Μια προειδοποίηση όμως στους αγαπητούς μου φίλους που στηρίζουν το μέλλον τους σ’ αυτή την ιδέα ότι μ’ αυτό το δικό μου πόνημα ίσως απογοητευθούν. Ίσως προξενήσω άσχημες εντυπώσεις. Αυτά που γράφω όμως τα πιστεύω και θεωρώ ότι είναι η αλήθεια, δεν παρεκλείνω από την αλήθεια για ν’ αποφύγω παρεξηγήσεις, εκεί που θα καταλήξουμε όλοι δεν υπάρχουν φιλίες, υπάρχει μόνον μια ανάμνηση απ’ αυτούς που φύγαν σ’ αυτούς που μένουν, που πιθανόν ενόσω βρισκόταν εν ζωή προσθέσαν ένα λιθαράκι στην βελτίωση της δικής τους ζωής. Πιστεύω στην συναδελφωσύνη και κοινή προσπάθεια ευδαιμονίας για τους απογόνους μου μέχρι τελευταίας μου πνοής. Οπότε αν δεν με καταονείτε συγχωρέστε με.

Μέχρι εδώ όμως οι εισαγωγές. Ας μπούμε στο θέμα.

Δεσπόζει τελευταία στη σκέψη μου και το εξής ερώτημα: Τι θα σκεφτόταν ο μέσος άνθρωπος αν του έλεγα πως υπάρχει μια υπέροχη ιδέα η οποία όμως προσκομίζει φόβο, αβεβαιότητα, λανθασμένες εμμονές, ανεξέλεγκτες συνέπειες, απροσδιόριστες χρονικές αναμονές και δημιουργεί παθητικές τάσεις, στηρίζεται δε σε ευχολόγια; Αν αυτή η ιδέα δεν φαίνεται υπέροχη (ανάλογα με την περιγραφή των ιδιωτήτων της) τότε γιατί όλοι οι άνθρωποι τη χρησιμοποιούν; Θα στήριζε κανείς τις εκτιμήσεις του σε τέτοια ιδέα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται περί προσωπικής ή κοινωνικής ευημερίας; Είναι δυνατόν να βασιστούν αποτελέσματα σε τέτοιου είδους ιδέες; Ας το εξετάσουμε…

Αρχικά ας λάβουμε ως βάση ανάλυσης μια παράφραση του ρητού του Ηράκλειτου ότι «η ελπίς από μόνη της, ως μέσον επίλυσης προβλημάτων, δεν ενδείκνυται». Ίσως μερικοί να αμφισβητήσουν αυτή την παράφραση στη ρήση, αλλά σε τοιαύτη περίπτωση συνιστώ φιλοσοφική προσέγγιση, αποσπασμένη από το ρόλο τυχόν προκαταλήψεων. 

Άραγε μεριμνάει ο θεός, ή κανείς άλλος, για τα προσωπικά μας πάθη; Μεριμνάει η φύση για να επουλώσει τα τραύματα που προξενούνται από προσωπικές αδυναμίες; Λυπάται καμία υπερφυσική δύναμη τον αγώνα του ανθρώπου προς ευημερία και ιδανική διαβίωση;

Γνωρίζουμε πως το φυσικό σώμα όπως και το πνεύμα από μόνα τους μαθαίνουν να επουλώνουν όσα φυσικά ή ψυχολογικά τραύματα τους προξενούνται ή τα προξενούν. Αν αυτά τα τραύματα απλώσουν την αρνητική επιρροή τους ακόμη πιο πέρα από το ένα σώμα και μάλιστα στον κοινό περίγυρο κι εφόσον δεν μεριμνήσει ο άνθρωπος να τα θεραπεύσει, η φύση θα τα αποβάλλει; Άραγε όταν εγκαταλείψουμε την προσπάθεια επανόρθωσης του κακού η φύση μήπως έρχεται να πληρώσει το ανεκπλήρωτο, να ολοκληρώσει μια και όλα κάποτε ολοκληρώνονται ή αφανίζονται; Πολλά τα ερωτήματα.

Ο άνθρωπος έχει τη δύναμη να κάνει σχεδόν οτιδήποτε. Από πού βγαίνει αυτό;

Η μεγάλη δύναμη του ανθρώπου είναι ισχυρισμός, όχι δικός μου, αλλά πολλών φιλοσόφων, στρατηλατών όπως του Μ. Αλεξάνδρου και ακόμη και του Χριστού: “Ο πιστός έχει τη δύναμη να κινήσει βουνά”. Αρκεί να το θέλει πραγματικά, όχι επιφανειακά, ούτε εγωιστικά. Αρκεί επίσης να θυμηθεί τη ρήση «η αρχή είναι το ήμισυ του παντός» πριν την κάθε εκκίνηση. Τι άλλο θέλουμε για να προχωρήσουμε μπροστά μετά αυτή τη ρήση; Ή μήπως μας βολεύει η ασφάλεια των πολλών που σαν πρόβατα ακολουθούν έναν και μοναδικό (πολλάκις διεφθαρμένο) οδηγό, ή τον προσωπικό και συμφεροντολόγο εγωισμό τους; Συνεχώς μαθαίνουμε και μαθαίνουμε με τη σκέψη και κατά την εφαρμογή. Περισσότερα μαθαίνουμε κατά την εφαρμογή, αλλά χρειάζεται συνέχεια να σκέφτονται όλοι πριν την εφαρμογή. Δίχως σκέψη δεν υπάρχει ούτε εφαρμογή. Όλοι μπορούν συνεχώς ν’ αναλύουν και ν’ αποφασίζουν σύμφωνα με τη λογική. Με την τυφλή υπακοή αποσταθεροποιείται η πορεία προς το βελτιωμένο μέλλον, προς τον απώτερο στόχο την αρετή, την τελειότητα.

Ειπώθηκε από το Διογένη, μετ.: “Οι θεοί έχουν το προνόμιο να μη χρειάζονται τίποτα, αλλά οι άνδρες που κατάφεραν να μοιάσουν στους θεούς έχουν το προνόμιο να χρειάζονται πολύ λίγα“. Από τον Πρωταγόρα: “Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε μη όντων ως ουκ έστιν“, δηλ. Όλων των αξιών μέτρο είναι ο άνθρωπος… Και συμπληρωματικά κατά τη γνώμη μου, μέτρο είναι ο άνθρωπος που δεν ελπίζει αλλά ο άνθρωπος που προγραμματίζει.

Παίρνοντας μια – μια τις λέξεις στην αρχική ρήση του Ηράκλειτου την αναλύουμε εδώ

Στη ρήση αυτή ο φιλόσοφος δεν μιλάει χρησιμοποιώντας το ουσιαστικό “ελπίδα”, παρά χρησιμοποιεί το ρήμα “έλπηται” υποθετικά. Έχουμε σκεφτεί γιατί εκφράζεται υποθετικά; Μήπως αντί του ουσιαστικού «ελπίδα» το ρήμα λέει κάτι παραπάνω; Προσωπικά πιστεύω όταν μιλάμε για ελπίδα εννοούμε τον γενικευμένο ορισμό της, ο οποίος συμπεριλαμβάνει όλα τα φυσικά όντα του πλανήτη, τα ζώα και τα φυτά. Ο άνθρωπος όμως μήπως δεν ωφελείται από το να ελπίζει; Ίσως, λέω, γι’ αυτό η λέξη στη φράση του Ηράκλειτου είναι ρήμα, που προορίζεται μόνον σ’ αυτόν που μπορεί να ελπίζει επειδή έχει τη δυνατότητα και κατέχει αρκετή νοημοσύνη. Μήπως το «ελπίζει» βαδίζει στο δρόμο του ανήμπορου ν’ αλλάξει ο ίδιος το μέλλον του και χρησιμοποιεί την ελπίδα για να κρυφτεί από τους πειρασμούς των παθών και ανικανοτήτων του; Δηλαδή μήπως γυρίζουμε την πλάτη στις δυσκολίες υποθέτοντας ότι δεν υπάρχουν οι παρενοχλήσεις της τύψης κι αποφεύγουμε να λύσουμε τις ίδιες από πηγής τους, ελπίζοντας ότι κάπως θα λυθούν από μόνες τους;

Πιο κάτω στο γνωμικό, γιατί ο Ηράκλειτος λέει «ανέλπιστον» (απρόσμενο) στις επόμενες λέξεις και δεν λέει «μην ελπίζετε», κάνοντας δηλαδή χρήση ουσιαστικού; Μήπως γιατί όταν μας πει «μην ελπίζετε» θα ξυπνήσει μέσα μας η αντίδραση κι η αντιπρόταση «τι λες μωρέ, να μην ελπίζω; Και πώς θα συνεχίσω να κοιμάμαι ήσυχος; Η ελπίδα είναι εκείνο που μου απομένει και δεν μπορεί κανείς να μου την αφαιρέσει. Η ελπίδα είναι εκείνη που μου προσφέρει το κουράγιο για να συνεχίσω». Στην πράξη βέβαια λέμε μέσα μας «πώς θα μπορώ να κοιμάμαι δίχως ελπίδα; Πώς θα μπορώ να προχωράω δίχως η κατάθλιψη να με συνεπάρει αν μου λείψει η ελπίδα;». Μήπως ο Ηράκλειτος προσφέρει τη ρητορική σημασία της ελπίδας στο σημείο αυτό για ν’ αντιληφθούμε ότι η ελπίδα μόνον σε ρητορική χρήση μπορεί να ωφελεί;

Αλλά ο Ηράκλειτος και πάλι εννοεί: «αν δεν ελπίζετε απρόσμενο/απρόσιτο δεν θα βρείτε». Είναι άξιο εξέτασης το ότι μας ενοχλεί το γεγονός ότι καθημερινά βρίσκουμε απρόσμενα γεγονότα να βάζουν εμπόδια στην ομαλή πρόοδο της ζωής μας. Βρίσκουμε συνέχεια αρρώστειες και κακουχίες που αλλάζουν τη ροή της ζωής και τη ρίχνουν στο τέλμα της αβεβαιότητας.Όλα, ίσως σκεφτεί κάποιος, είναι αποτέλεσμα της ανικανότητας να προβλέψουμε το μέλλον. Ναι, πολύ σωστά αλλά μήπως υπάρχει τρόπος να περιορίσουμε την επίδραση της ανικανότητας αυτής στη ζωή; Μήπως υπάρχει πιθανότητα να στοχεύσουμε με σκοπό προς το ποθητό αποτέλεσμα δίχως να τα ρίχνουμε όλα στην ανικανότητα της φύσης μας;

Βέβαια υπάρχει! Αν για παράδειγμα εμπεδώσουμε ότι εφόσον φτάσουμε σε μια προχωρημένη ηλικία δεν πρόκειται να έχουμε τις σωματικές ικανότητες του νέου, δεν θα είναι ευκολότερο να το δεχτούμε και κατά τον ίδιο τρόπο να κάνουμε κάτι να μετριάσουμε το πρόβλημα, παρά να ελπίζουμε ότι η ώρα μας δεν θα έρθει σύντομα και να παίρνουμε αποφάσεις σαν να πρόκειται να βρισκόμαστε ακόμη σ’ αυτό τον κόσμο μετά από εκατοντάδες χρόνια; Τέλος, μήπως η ελπίδα μας αφήνει στο έλεος της τύχης και των συγκυριών; Μήπως εδώ είναι που χάνουμε το στόχο ο οποίος είναι η σταδιακή βελτίωση και επιμήκυνση της φυσικής ύπαρξης του ανθρωπίνου γένους και την ανεξαρτητοποίηση του νου; Το αποτέλεσμα, να μη μαθαίνουμε να προγραμματίζουμε το μέλλον και να επαναλαμβάνουμε το μοιραίο λάθος «ρίχνοντας στον κόκορα» αυτά που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε ή να φτάσουμε.

Υπάρχει βέβαια και η φυσική εξέλιξη και ο φυσικός προγραμματισμός γι’ αυτό και μένουμε μέσα σε σπίτια και δεν κοιμόμαστε έξω στη φύση, γι’ αυτό και δεν κολυμπάμε στο μέσο του ωκεανού αβοήθητοι, γι’ αυτό και δεν βγαίνουμε στο ύπαιθρο δίχως ένδυση. Τα όντα που δεν διέθεταν αρκετή νόηση να βρουν τρόπους να προστατευτούν από το κρύο εξαφανίστηκαν. Αυτό όμως είναι το πρώτο, το βασικό στάδιο. Το πρώτο βασικό στάδιο τώρα το ξεπεράσαμε, ήδη μεσολάβησε ο Μεσαίωνας. 

Ας εξετάσουμε στο σημείο αυτό την ιδιότητα της λέξης «ελπίδα»; Τι είναι; Είναι ενεργητική ή παθητική. Μάλλον παθητική θα λέγαμε. Και τι συμβαίνει με τις παθητικές μας ιδέες; Διαλύονται στον κρημνό μιας και μόνον ερώτησης: «Έχουμε τον έλεγχο των παθών μας»; 

Η «ελπίδα» δεν είναι ενέργεια είναι απάθεια, δεν είναι λύση είναι παράδοση των όπλων (σηκώνουμε τα χέρια ψηλά), δεν είναι χαρά είναι αποθάρρυνση, δεν είναι αποτέλεσμα είναι αποτυχία, δεν είναι υγεία είναι αρρώστεια, δεν είναι πρόοδος είναι παρακμή, δεν είναι ωρίμανση είναι σαπίλα· ωθεί προς την κατεύθυνση του αιχμαλωτισμού της νοημοσύνης που παραδίδεται στα χέρια της μοίρας αμαχητί, όχι μιας αποφασιστικής και δυναμικής προοδευτικής πορείας.

Από την άλλη πλευρά, η καθ’ ευατού λέξη έχει ως ρίζα την αρχαία ελληνική «έλπω» (ελπίζω) εξ ου και η ελπίς. Σύμφωνα πάντα με τον Ηράκλειτο είναι «ανεξερεύνητη και απρόσιτη» αυτή η λέξη. Όχι γιατί δεν μπορούμε να την εξερευνήσουμε, αλλά γιατί δεν την έχουμε εξερευνήσει και βολευτήκαμε στη σκέψη της. Όχι απρόσιτη γιατί δεν μπορέσαμε να την προσεγγίσουμε και να την καταλάβουμε, αλλά γιατί δεν την έχουμε προσεγγίσει μελετημένα μέσα από τα ανθρώπινα λάθη των αιώνων από τα οποία λίγα μάθαμε.

Ναι όμως και πάλι δέχομαι, μπορεί να ελπίζει ο άνθρωπος όπως ελπίζω εγώ ότι κάποτε θ’ αντιληφθώ μερικά πράγματα που δεν γνωρίζω, δεν ελπίζω όμως ότι ο απο μηχανής θεός θα με σώσει από τα πάθη. Δέχομαι τα επακόλουθα των πράξεων και κινήσεών μου κι αντιλαμβάνομαι την πιθανή τιμωρία με την παράβαση του φυσικού και νοητικού κατεστημένου. Ελπίζοντας όμως δεν περιμένω να έρθει κάτι από μόνο του, παρά το αποζητώ και κάνω οτιδήποτε είναι δυνατό σύμφωνα με τις νοηματικές μου ικανότητες να το αποκτήσω, να το καταστήσω πραγματικότητα. Δηλ. «Συν Αθηνά και…» και τα σημαινόμενα.

Συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι χρηστό το «έλπηται» σε μορφή εκτός των ικανοτήτων και εντός προσωπικών στόχων, άχρηστο το «έλπηται» σε οποιαδήποτε φάση της ζωής μπορεί να μετατραπεί σε σχεδιασμό κοινής ωφέλειας και κατάρτηση λογικής πορείας. Οι πνευματικές και φυσικές ικανότητες είναι πάντα μεταβλητέες και θα λέγαμε πως οι πνευματικές συνεχώς βελτιώνονται όσο τα χρόνια και οι άνθρωποι αποκτούν περισσότερη γνώση για το περιβάλλον και τις επιπτώσεις των ενεργειών τους. Άρα υπάρχει πιθανότητα να λιγοστεύει συν τω χρόνω η επίδραση των ελπίδων στις συγκυρίες και στην τύχη, πράγμα που ελπίζω τώρα με τη σειρά μου πως μπορώ να το ισχυριστώ.


Κι ακόμη ένα συμπέρασμα: Υπάρχει ένα σεμνό άρθρο,  στην αγγλική και στη σελίδα Psychology Today, όπου αναφέρει ότι υπάρχει ελπίδα ακόμη και στην απελπισία. Το άρθρο μιλάει για προσωπική ελπίδα στην απελπισία και πώς ένας απελπισμένος δεν θα πρέπει να είναι τόσο απελπισμένος εφόσον πάντα υπάρχουν θετικά γύρω του. Για να βρούμε όμως ελπίδα στην απελπισία γενικά πρέπει πρώτα ν’ αντιληφθούμε την έννοια της απελπισίας καθ’ αυτής και να εξιχνειάσουμε τι σημαίνει για το μέλλον της ανθρωπότητας και να βολιδοσκοπήσουμε τα όριά της. Τέλος να καθορίσουμε πώς θα την αποφύγουμε, πώς θα θέσουμε τα θεμέλια και θα κατασκευάσουμε την απαιτούμενη απόσταση που πρέπει να μας χωρίζει από αυτή και αφού πατάμε πλέον σε στιβαρά θεμέλια, να δημιουργήσουμε μόνοι μας την προσιτή ελπίδα, γιατί ελπίδα δεν υπάρχει ανεξάρτητη κι αν είναι απρόσιτη να μην την λογαριάσουμε ως πιθανότητα. Δηλαδή να θεωρήσουμε ότι ελπίδα δεν υπάρχει αν είναι απρόσιτη. Η ελπίδα δημιουργείται όταν η σωτηρία είναι πέραν των δυνάμεών μας. Πόσο αξιολογούμε τις δυνατότητές μας; Κι αυτό ακριβώς είναι το δίδαγμα του Ηράκλειτου στο πιο πάνω ρητό όταν λέει “ανεξερεύνητον εόν και άπορον“.

Μια ιδέα που συνοδεύεται από φόβο, στον οποίο αναφερθήκαμε πιο πάνω είναι η ελπίς, και η ελπίς που δεν συνοδεύεται από προσπάθεια πρόβλεψης και καταστολής τυχόν δυσάρεστων καταστάσεων ή εξελίξεων δεν είναι μόνον άτυχη αλλά και προβληματική.

Εύχομαι να έχω γίνει αντιληπτός. Διαφορετικά τι λόγια πρέπει να εκφράσω στις οικογένειες των αδικοχαμένων στις πρόσφατες φωτιές της Αττικής; Τι λόγια πρέπει να μοιραστώ με τους πληγέντες από τις πλημμύρες στη Μάνδρα, στον κάθε άνθρωπο που δεν προέβλεψε τις πιθανότητες της τραγωδίας που τον βρήκε;

Πόσα ακόμη μπορούμε να γράψουμε για τη ρήση αυτού του μεγίστου φιλοσόφου του Ηράκλειτου; Ένα όμως είναι εκείνο που πρέπει να αντλήσουμε το οποίο είναι και το σπουδαιότερο. Η ελπίδα δεν πεθαίνει τελευταία, προς έκπληξη όλων έχει ήδη πεθάνει πρώτη ως ιδέα προόδου, υγειούς συνύπαρξης και ευημερίας. Η ελπίδα είναι παθητική και σαν ενεργά άτομα δεν μας αρμόζει η απάθεια και η αργία. Η πρόοδος και η φυσική και πνευματική υγεία προέρχονται από την ενέργεια και τον προγραμματισμό που συμπεριλαμβάνει μελέτη, σχεδιασμό κι ενέργεια, έστω κι αν ποτίζεται κάθε βήμα από συχνά λάθη. Το λάθος είναι ζωογόνο, ενεργητικό και προσοδοφόρο. Ίσως μελλοντικά έχουμε μιαν άλλη ευκαιρία να αναλύσουμε τη σπουδαία σημασία του λάθους. 

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Πηγές γνωμικών:

  • Ηράκλειτος
  • Διογένης
  • Σωκράτης
  • Πλάτων
  • Πρωταγόρας
  • Χριστός

Τελικά ο φίλος Άρις Αντάνης με τίμησε με την μελοποίηση που ακολουθεί με τίτλο ΕΛΠΙΣ… σε στίχους της Ελπίδας Καλαμποκίδου

11 thoughts on “Περί Ελπίδος”

  1. Φίλτατε Ιάκωβε,
    Μου είπε η Κα Τζένη Κουφοπούλου να ανοίξω σήμερα να διαβάσω το άρθρο σου. Κατά τη γνώμη μου είναι εξαιρετικό. Συμφωνώ με όσα γράφεις. Γιατί είναι Αλήθειες, αλλά οι Αλήθειες, όχι μόνο δεν μας αρέσουν αλλά μας πονούν. Στην πραγματικότητα μόνο οι Αλήθειες μας πονούν, αλλά με τα προνόμια των αισθήσεων τις περνάμε κατεπειγόντως στο …recycle bin, αυθωρεί και παραχρήμα. Πχ σε ένα άσχημο θέαμα, έχουμε τη δυνατότητα να αποστρέψουμε το βλέμμα μας και να δούμε κάτι ευχάριστο. Αυτό δεν σημαίνει ότι λύσαμε την ασχήμια. Την αποφύγαμε μαζί με την ευθύνη μας που μας αναλογεί στη δημιουργία αυτής της ασχήμιας.
    Veritas odium parit, η γνωστή φράση του Τειρεντίου. (Η αλήθεια προκαλεί μίσος).
    Μια αλήθεια είναι ότι το κέιμενό σου πρέπει οπωσδήποτε, όχι απλώς να διαβαστεί με προσοχή, αλλά να μελετηθεί και να σχολιαστεί. Είναι ομολογουμένως μια πρόκληση για όλους μας, αλλά κυρίως για τα μέλη της Διασπορικής, ενώ παράλληλα αποτελεί και θέμα προς ανταλλαγή απόψεων.
    Ας το διαβάσουμε όλοι και ας το συζητήσουμε, αν μήτι άλλο, όπως πολύ σωστά το έθεσες, in memoriam όσων συνανθρώπων μας δεν ”επιασαν” οι ευχές που συνήθως τόσο τυπικά ανταλλάσσουμε στις γιορτάδες: Χρόνια πολλά. Για την έννοια της “Ελπίδας” δεν μπορεί παρά να έχεις 100% δίκιο. Η μόνη “Ελπίδα” που εγώ γνωρίζω στην Ελλάδα, είναι η…κυρά Ελπίδα στον πρώτο όροφο της πολυκατοικίας μας. Και εάν η Ελλάδα, που μας αφορά πρώτα από όλα, έχει φτάσει σχεδόν στο τέλος της, το μόνο που τη σώζει είναι αυτό το “σχεδόν”. Αλλά κι αυτό αν δεν δράσουμε όπως περιγράφεις, τελειώνει, οσονούπω. Ας αλλάξουμε λοιπόν την ανόητη πλέον ελπιδοφόρα ατάκα που κυκλοφορεί στα μπαρ της … παραμεθώριας Μυκόνου: “Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει” στο η Ελλάδα σχεδόν δεν πεθαίνει, και ας παραφράσουμε σε πρώτη φάση τη γνωστή παροιμία: Στη δράση κολλάει το σήμερο.
    Επανέρχομαι δριμύτερος. Πάω στο γραφίστα για τις διορθώσεις του 15ου βιβλίου μου που θα κυκλοφορήσει το Φθινόπωρο 2018. Βλέπεις αυτά είναι τα μοναδικά όπλα μας: η πένα (pen and plectrum) και η ψήφος μας.
    Με υπόληψη και αγάπη
    Άρις Αντάνης
    arimari@otenet.gr

  2. Φίλτατε Ιάκωβε, Ατυχώς το σημερινό (χθεσινό) σχόλιό μου στο πολύ καλό κείμενό σου “περί ελπίδος”, τελικά…εξαφανίστηκε. Αρκούμαι λοιπόν στο να σου μεταφέρω ότι συμφωνώ 100% με τις σκέψεις σου, όπως άλλωστε φαίνεται και σε 2 χαϊκού μου:

    Όποιος ελπίζει,
    όταν στο τέλος χάνει,
    χάνει δυό φορές.

    Αν δεν ελπίζεις
    και τελικά κερδίζεις
    κερδίζεις διπλά.

    ΑΡΙΣ

    1. Αγαπητέ μου Άρι,
      Θέλω να γνωρίζεις, όπως και οι αναγνώστες / συμμετέχοντες στη Διασπορική, τίποτα δεν χάνεται στο Διαδίκτυο. Είναι σαν την Ελλάδα που ζει στις ψυχές μας. Παρ’ όλα αυτά είμαι προσκομιστής άσχημων μαντάτων και δεν γίνομαι αρεστός πολλές φορές. Όπως και πριν από πολλά χρόνια που αναγκάστηκα να φύγω από τον Σύνδεσμο Λογοτεχνών Αυστραλίας όταν δεν έγινε αρεστό το μήνυμά μου. Αλλά όπως σημειώνω και στο κείμενο… δεν πρόκειται ν’ αλλάξουν τα δεδομένα με το να κρύβουμε την αλήθεια και να ζούμε σ’ ένα ψέμα (όταν αυτό γίνεται). Η ελπίδα μόνο ρητορική μπορεί να έχει όφελος. Μόλις αντιμετωπίσουμε την αλήθεια κατάματα έχουμε ελπίδα να βελτιωθούμε και να βελτιώσουμε.

      Και μια ιστορία που μοιάζει με μύθο του Αισώπου: Η Αλήθεια και το Ψέμα ήταν κάποτε φίλοι. Μια μέρα πήγαν για μπάνιο στη θάλασσα. Έβγαλαν τα ρούχα τους και έπεσαν στο νερό. Ξαφνικά το Ψέμα βγαίνει έξω αρπάζει τα ρούχα της Αλήθειας, τα φοράει κι εξαφανίζεται. Βγαίνει και η Αλήθεια από τη θάλασσα γυμνή κι άρχισε να τρέχει να βρει το Ψέμα να πάρει τα ρούχα της πίσω. Στο δρόμο την έβλεπε ο κόσμος και την απόφευγε λέγοντας πόσο ξεδιάντροπη είναι να τρέχει δίχως ένδυση. Το Ψέμα έκτοτε κυκλοφοράει στον κόσμο ντυμένο τα ρούχα της Αλήθειας, ενώ η Αλήθεια κρύβεται γιατί την κατατρέχουν μόλις τη δουν οι άνθρωποι.

      Να είστε όλοι καλά, κι ευχαριστώ θερμά για το(α) σχόλιο(α)

  3. ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ ΠΟΛΥ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΜΑ. ΣΤΟ ΕΞΗΣ ΘΑ ΤΗ ΛΕΩ ΚΙ ΕΓΩ (ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ ΦΥΣΙΚΑ ΟΠΩΣ ΠΑΝΤΑ. ΕΙΠΑΜΕ ΝΑ ΚΛΈΒΟΥΜΕ ΚΑΙ ΚΑΜΙΑ ΑΤΑΚΑ ΑΛΛΑ ΜΕ …ΤΑΚΤ).
    Η ΚΥΡΑ ΕΛΠΙΔΑ ΤΗΣ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΠΟΥ ΣΟΥ ΕΙΠΑ ΓΡΑΦΕΙ ΚΑΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ. ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΜΟΥ ΕΔΩΣΕ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΝΑ ΤΟ… ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΩ. ΔΕΝ ΤΗΣ ΧΑΛΑΣΑ ΤΟ ΧΑΤΙΡΙ, ΑΛΛΑ ΤΗΣ… ΧΑΛΆΣΑ ΛΙΓΟ ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ, ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΣΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΙΧΟ ΚΑΙ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΗΓΗΘΕΙ ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΧΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ.
    ΠΑΝΤΩΣ ΤΗΣ ΑΡΕΣΕ.
    ΑΝ ΓΝΩΡΙΖΑ ΤΟΝ ΤΕΧΝΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΝΑ ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΣΩ ΕΔΩ ΘΑ ΤΟ ΕΒΑΖΑ ΝΑ ΤΟ ΑΚΟΥΣΕΙΣ. ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΕΧΩ ΠΡΟΧΩΡΗΣΕΙ ΤΟΣΟ ΠΟΛΥ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΚΛΗΡΟΣ ΔΙΣΚΟΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΟΥ ΕΧΕΙ… ΦΟΥΛΑΡΕΙ ΚΑΙ ΔΕΝ ΔΕΧΕΤΑΙ ΑΛΛΗ DATA.
    ΘΑ ΣΤΟ ΣΤΕΙΛΩ… “ΠΟΝΤΙΑΚΑ” , ΟΠΩΣ ΜΕ ΚΑΛΗ ΠΡΟΘΕΣΗ ΛΕΜΕ, ΜΕ E-MAIL ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΚΟΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΧ, ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΠΑΣ ΚΑΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΑ ΩΡΑΙΑ ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ.
    ΜΕ ΥΠΟΛΗΨΗ ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥΣ
    ΑΡΙΣ
    ΥΓ ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ ΠΟΛΥ ΤΟ “Δεν ξεχνώ” ΤΗΣ ΑΝΤΡΙΑΣ

  4. Καλοί μου φίλοι, αγαπημένοι ποιητές, στοχαστές ,καλλιτέχνες…μ’αρέσει η αδιάστατη αυτη συνομιλία μας! Θα απαντήσω έμμεσα με δυο σκέψεις, παραμυθιακές, που εμπνεύστηκα απ΄το μύθο του Αισώπου, που έγραψε ο Ιάκωβος! Ας πούμε ότι είχε συνέχεια ο μύθος ,που με ταπεινότητα σκαρφίστηκα!
    “Έχοντας λοιπόν η Αλήθεια χάσει τη φορεσιά της, βγήκε λυπημένη στην ακτή, χωρίς να ντρέπεται,όμως, για τη γύμνια της, γιατί η Γυμνη Αλήθεια είναι κι ομορφότερη!
    Τότε την πλησίασε η Ελπίδα, κόρη σοφή, της προσφοράς και του φωτός, με τη διπλή της φορεσιά. Ήξερε πάντα η συνετη Ελπίδα, πως” η έχουσα δύο χιτώνες δίδει τον ένα!” Βγάζει την αραχνοϋφαντη κάπα της και την τυλίγει…
    -Έτσι θα έχεις πάντα ατόφια τη δύναμη σου, είπε, κι εγώ θα φροντίζω το κορμί σου να ελπίζει σε καλύτερους αποδέκτες!
    Το Ψέμα, μαύρισε απ’τη ζήλεια του, γιατι όσο και να κοροϊδέψει, με τα ξένα ρούχα, δεν θα μοιάσει ποτέ στη γυμνή Αλήθεια!
    Έχω εμπιστοσύνη στην ελπίδα όταν χαράζει μέσα μας, είναι η “ποίηση¨μη φαινομένων δυνάμεων, που ενέχει ο άνθρωπος σαν πνευματικό ον και μπορεί να τον οδηγήσει, μαζί με τα οράματα και τους στόχους του στις κορφές. Είναι θέληση για ζωή, ενέργεια του “καλού κ’αγαθού” εντός του!
    Είναι ψυχική υγεία …μακαρι να την έχει, ενεργή, κι όχι σαν αφελή ευχή, ο άνθρωπος, σαν άτομο και σαν κοινωνία, φυσικά!
    Σας ευχαριστώ για την επικοινωνία.

  5. Αγαπητοί μου φίλοι,
    Την ιστορία την άκουσα από κάποιον φίλο εδώ στην Αυστραλία (δεν είναι δική μου) και παρ’ όλο που την έκοψα λίγο είναι για να φανεί η ουσία. Ο φίλος είπε πως ανήκει σε “κάποιον θρύλο του 19ου αιώνα”. Δεν είπε περισσότερα κι εγώ δεν ρώτησα. Γιατί δεν έχει σημασία ποιος το είπε (θα ήταν πάντα ειλικρινής άνθρωπος καθώς φαίνεται) αλλά δεν συνέχισε προσθέτοντας την Ελπίδα που περιθάλπει και βοηθάει την Αλήθεια, μάλλον για κάποιο λόγο που είχε να κάνει με το ότι η Αλήθεια τις πιο πολλές φορές δεν είναι καλοδεχούμενη και δεν την αρέσουν πολλοί.

    Όμως κι εμένα μου αρέσει αυτή η ειλικρινής επικοινωνία από ανθρώπους που δεν έχουν κανένα όφελος να πράξουν κάτι διαφορετικό από το να λένε την αλήθεια που πηγάζει μέσα τους.

    Εύχομαι να αρέσει στο κοινό όσο μου άρεσε κι εμένα το μελοποιημένο ποίημα της Ελπίδας Καλαμποκίδου από τον φίλο μας Άρι.

  6. Ειλικρινά υπάρουν κάποιοι άνθρωποι που χαίρεται κανείς να συζητάει μαζί τους. Είμαι βέβαιος ότι είναι πολλοί, αλλά για κάποιο περίεργο λόγο, δεν θα τους μάθουμε ποτέ. Σε όσους όμως έχω γνωρίσει στη Διασπορική, οφείλω ευγνωμοσύνη.
    Τζένη, πολύ …ελπιδοφόρα η συνέχεια που έδωσες στον μύθο που μας έγραψε ο Ιάκωβος.
    Καλό Αύγουστο 2018 σε όλα τα μέλη της Διασπορικής και πολλές ευχαριστίες.
    Άρις

  7. Αγαπητέ Ιάκωβε και φίλοι της Διασπορικής.

    Χαίρομαι που μου δίνεται η ευκαιρία να τα ξαναπούμε.
    Ελπίζω αυτή την φορά να μην χαθεί το εμαιλ μου. Κάτι ίσως δεν κάνω καλά. Διάβασα με προσοχή το τόσον ενδιαφέρον περιεχόμενο και τις απόψεις σας περί ελπίδας. Πολύ σωστή η τοποθέτηση, όσον αφορά την πρακτική εφαρμογή της χρησιμοποίηση της έννοιας στην βελτίωση της καθημερινότητας. Η λογική πρυτανεύει προγραμματίζοντας την πραγματικότητα. Ο παμμέγιστος Νους με το ” Συν Αθηνά και χείρα κίνει” διευθετεί την συναισθηματική αβεβαιότητα που απορρέει από την διάφανη και εύθραστη έννοια της ελπίδας, προστατεύοντας και διασφαλίζοντας τρόπον τινά την διαβίωσή μας από την πιθανή απογοήτευση μιας φρούδας εγκαρτέρησης…και πόνου ψυχής. Όλα αυτά σωστά…
    Μόνο που για μένα, η έννοια της ελπίδας, είναι πολύ βαθύτερη συναισθηματικά. Δεν ακουμπάει καν στο αποτέλεσμα που θα φέρει. Θα με καταλάβετε ίσως καλλίτερα, τι εννοώ, αν έχετε διαβάσει το θεατρικό του Μπέκετ ” Περιμένοντας τον Γκοντό.” Η λέξη “περιμένοντας” είναι η λέξη κλειδί. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία, από το να έχεις να περιμένεις κάτι στην ζωή σου. Ζεις γι αυτό. Άσχετα αν θα έρθει, ή όχι. Η αναμονή σου δίνει ώθηση να σηκωθείς και να περπατήσεις. Να ονειρευτείς. Είναι τροφή για όσο βαστήξει. ( ΑΝ μπορείς με λογικούς χειρισμούς να μπορέσεις να πραγματοποιήσεις το όνειρο, ακόμα καλλίτερα).

    Δεν περιμένω να συμφωνήσετε με τα γραφόμενά μου. Απλώς έγραψα και εγώ την γνώμη μου. Οι στίχοι και μελωδία του τραγουδιού ήταν ωραιότατοι. Σας χαιρετώ από Αθήνα πάντα με την αγάπη μου
    Βάνα

  8. Αγαπητή Βάνα / Αγαπητοί μου φίλοι που σχολιάσατε το κείμενο,

    Σας ευχαριστώ για το χρόνο που διαθέσατε να σχολιάσετε. Είναι πραγματικά ενθαρρυντικό να διαβάζεις σχόλια για το πόνημά σου τα οποία δείχνουν ότι οι σχολιαστές έχουν πιάσει εντελώς το μήνυμα που εμπεριέχεται. Κι εσείς όχι μόνον το πιάσατε το μήνυμα αλλά και το επεκτείνατε με δικές σας σκέψεις και πραγματικότητες που είναι αδιαφιλονίκητες.

    Αν μου επιτρέψετε όμως να σας πω ότι η λέξη “ελπίδα” είναι έτοιμη σε χρήση με όποιον τρόπο μπορεί ο καθένας να την χρησιμοποιήσει για να βελτιώσει τη ζωή του, ξεπερνώντας τα εμπόδια και τις δυσκολίες της ζωής. Δεν αντιλέγω καθόλου σε τέτοιο φαινόμενο. Έχουμε ανάγκη την ελπίδα όσον δεν μπορούμε με τις δυνάμεις που έχουμε ν’ αλλάξουμε τις συγκυρίες και τα γεγονότα / αποτελέσματα.

    Αν σκεφτούμε ίσως περισσότερο, εξετάζοντας γιατί να έχουμε τέτοια ανάγκη όταν ο άνθρωπος έχει τις κατάλληλες δυνατότητες να ξεπεράσει τις δυσκολίες τις οποίες πολλές φορές δημιουργούν ακόμη και τρίτοι, θα δούμε ότι ίσως είναι ενδείξεις της αδυναμίας μας να δικαιολογήσουμε και να διορθώσουμε τα προβλήματα αυτά ικανοποιητικά. Και η ικανοποίηση είναι ένα άλλο στάδιο της προσωπικής μας καθημερινότητας που πηγάζει από την επιθυμία του “ευ ζην”, επειδή έχουμε απαιτήσεις και επιθυμίες. Όσο λιγότερες είναι οι επιθυμίες μας τόσο περισσότερο ικανοποιημένοι είμαστε και τόσο λιγότερο έχουμε ανάγκη την ελπίδα, κατά την ταπεινή μου γνώμη. Την ελπίδα τείνει να δείξει ότι είμαστε ανεπαρκείς και σε κάποια γεγονότα αδύναμοι.

    Γι’ αυτό και πιστεύω ότι η ελπίδα θα έχει μόνον ρητορική χρήση όταν υπάρχει ελπίδα ν’ αποποιηθούμε τις επιθυμίες μας. Κατά πόσο μπορούμε όμως να το πετύχουμε αυτό, είναι άλλο κεφάλαιο.

    Και πάλι σας ευχαριστώ
    Ιάκωβος

  9. Σ’ευχαριστώ πολύ Ιάκωβε, για την απάντησή σου. Καταλαβαίνω απόλυτα την άποψή σου. Αλλά, επέτρεψέ μου να πω, πως επειδή ελπίζουμε, δεν σημαίνει ότι είμαστε αδύναμοι, ή ότι δεν έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και στις νοητικές λογικές και σωματικές ικανότητές του για να πετύχουμε πράγματα. Το ένα δεν καταλύει το άλλο. Γιατί η ελπίδα, δεν ανήκει στην σφαίρα αυτής της δυναμικής πρακτικής. Ανήκει στην σφαίρα του νοητού ψυχισμού, που με τον δικό της μοναδικό τρόπο, λαδώνει τα γρανάζια και τους μοχλούς μιας λογικά βασισμένης εφικτής επιθυμίας σε αναγνώριση πάντα του αβέβαιου που επιφυλάσσει ο χρόνος.
    Και πάλι σ’ευχαριστώ για την υπομονή σου να με ακούσεις. ‘Οπως ξανα έγραψα, απλά εκφράζω την γνώμη μου. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσεις.
    Με εκτίμηση πάντα
    Βάνα

Leave a Reply - Θέλετε να σχολιάσετε;